Abstract
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek adabiy matnlarida konseptual simmetriya va asimmetriyaning milliy-madaniy xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda konseptual simmetriya qarama-qarshi tushunchalarning semantik va strukturaviy mutanosibligi, konseptual asimmetriya esa ularning aksiologik, pragmatik va madaniy jihatdan teng bo‘lmagan munosabati sifatida talqin etiladi. Asosiy metod sifatida konseptual-qiyosiy tahlil metodidan foydalanildi. William Shakespearening Hamlet, Charlotte Brontëning Jane Eyre, Abdulla Qodiriyning O‘tkan kunlar va Mehrobdan chayon asarlari materialida HAYOT-O‘LIM, ERKINLIK-QARAMLIK, ESKI-YANGI, HOKIMIYAT-ERKINLIK hamda O‘Z- BEGONA kabi binar konseptlar tahlil qilindi. Natijalar bir xil konseptual oppozitsiyalar universal tafakkur modeli sifatida turli adabiy an’analarda uchrashi, biroq ularning aksiologik markazi va milliy-madaniy mazmuni turlicha shakllanishini ko‘rsatdi. Ingliz materiallarida individual tanlov, shaxsiy avtonomiya va ekzistensial o‘zlik masalalari kuchliroq namoyon bo‘lsa, o‘zbek adabiy matnlarida milliy tarix, ijtimoiy tartib, ma’rifat, oila va jamoaviy qadriyatlar bilan bog‘liq mazmunlar ustuvorligi aniqlandi.References
1. Stockwell P. The Cognitive Poetics of Literary Resonance // Language and Cognition. - 2009. - Vol. 1, No. 1. - P. 25-44. DOI: 10.1515/LANGCOG.2009.002. URL: https://doi.org/10.1515/LANGCOG.2009.002
2. Harbus A. Cognitive Approaches to Old English Poetry. - Cambridge: D.S. Brewer, 2012. URL: https://www.cambridge.org/core/books/cognitive-approaches-to- old-english-poetry/AE38C05C26462E0B2CD5461D1272AD4D
3. Kövecses Z. Metaphor in Literature // Metaphor: A Practical Introduction. - Oxford: Oxford University Press, 2002. - P. 43-56. DOI: 10.1093/oso/9780195145113.003.0004. URL: https://doi.org/10.1093/oso/9780195145113.003.0004
4. Stegagno Picchio L. Binary Opposition in Literature: The Example of Brazil // Diogenes. - 1977. - Vol. 25, No. 99. - P. 1-20. DOI: 10.1177/039219217702509901. URL: https://doi.org/10.1177/039219217702509901
5. Paradis C. et al. Perceptual structure of opposites across sensory modalities // Language and Cognition. URL: https://www.cambridge.org/core/journals/language- and-cognition/article/perceptual-structure-of-opposites-across-sensory- modalities/E56E8BFB5B714DDD730E2CCAE900499F
6. Garson M. Far from the Madding Crowd: Venus’ Looking Glass // Hardy’s Fables of Integrity: Woman, Body, Text. - Oxford: Oxford University Press, 1991. - P. 25-53. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780198122234.003.0003. URL: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198122234.003.0003
7. Computational Narratology with Transformer Embeddings // Computational Humanities Research. - 2026. URL: https://www.cambridge.org/core/journals/computational-humanities- research/article/computational-narratology-with-transformer- embeddings/309869B5FFC16D051E0ABE738DF09A59
8. Musulmanova N. Badiiy matnning lingvopoetik tahlili: tarixi, metodologiya va tadqiqot metodlari // Uzbekistan: Language and Culture. - 2024. URL: https://aphil.tsuull.uz/index.php/language-and-culture/article/view/80
9. Xo‘jayev N. Tilshunoslikda badiiy matn tadqiqi // Uzbekistan: Language and Culture. - 2024. - Vol. 2, No. 2. URL: https://aphil.tsuull.uz/index.php/language-and- culture/article/view/120
10. Xudaykulova Sh. O‘zbek badiiy matnlarida “ayol” konseptining aksiolingvistik talqini // Uzbekistan: Language and Culture. - 2025. - Vol. 1, No. 1. URL: https://linguistics.tsuull.uz/index.php/uzlangcult/article/view/230
11. Tursinbayeva Sh. Lingvomadaniy birliklarning ranglar misolida badiiy matnda ifodalanishi // Uzbekistan: Language and Culture. - 2025. - Vol. 2, No. 1. URL: https://linguistics.tsuull.uz/index.php/uzlangcult/article/view/261
12. Shakespeare W. Hamlet. Folger Shakespeare Library. URL: https://www.folger.edu/explore/shakespeares-works/hamlet/
13. Brontë C. Jane Eyre. Project Gutenberg. URL: https://www.gutenberg.org/ebooks/1260
14. Qodiriy A. O‘tkan kunlar. Ziyouz elektron kutubxonasi. URL: https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/uzbek-nasri/abdulla-qodiriy-1894- 1938/abdulla-qodiriy-o-tkan-kunlar-roman
15. Qodiriy A. Mehrobdan chayon. Ziyouz elektron kutubxonasi. URL: https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/uzbek-nasri/abdulla-qodiriy-1894- 1938/abdulla-qodiriy-mehrobdan-chayon-roman

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
