BOSMA MEDIA TILIDA YANGI METAFORALAR: KOGNITIV- SEMANTIK TRANSFORMATSIYALAR VA PRAGMATIK TAHLIL
PDF

Keywords

kognitiv lingvistika
media diskurs
konseptual metafora
bosma media
pragmatik salohiyat
kognitiv freymlash
epistemologik siljishlar
media

How to Cite

BOSMA MEDIA TILIDA YANGI METAFORALAR: KOGNITIV- SEMANTIK TRANSFORMATSIYALAR VA PRAGMATIK TAHLIL. (2026). WORLD OF PHILOLOGY, 5(9), 809-816. https://journals-kokandsu.uz/index.php/philo/article/view/6701

Abstract

Zamonaviy bosma nashrlar matnlarining epistemologik arxitekturasi post-pandemik ijtimoiy-iqtisodiy reallik va raqamli konvergensiya ta’sirida tub kognitiv burilishni boshidan kechirdi. Ushbu tadqiqot 2021-2026 yillari davomida O‘zbekiston bosma media makonida yuzaga kelgan yangi metaforik modellarning genezisi, chastotasi va kognitiv-pragmatik funksiyalarini tahlil qiladi. Yirik milliy gazetalardan yig‘ib olingan 4.25 million so‘zlik (token) maxsus korpusga tayanib, izlanish Konseptual metafora nazariyasini (CMT) qat’iy statistik modellashtirish bilan integratsiya qiladi. Empirik tahlillar an’anaviy agrar va somatik manba sohalaridan (source domains) o‘ta murakkab texnogen, biotibbiy va raqamli freymlarga qarab yirik epistemologik migratsiya yuz berganini kashf etdi. Statistik testlar shuni ko‘rsatadiki, siyosiy va iqtisodiy diskursdagi texnologik metaforalar zichligi har 10 000 so‘zga 45.3 tani tashkil etib (95% CI: 42.1 - 48.5), besh yillik davr ichida 214% lik o‘sishni qayd etgan. Qolaversa, tadqiqot ushbu kognitiv strukturalarning manipulyativ salohiyatini ochib beradi hamda media institutlari murakkab iqtisodiy islohotlarni ratsionalizatsiya qilishda "kasallik-davolash" va "raqamli algoritm" freymlaridan qay tarzda foydalanayotganini isbotlaydi. Olingan natijalar bosma media raqamli platformalarning qattiq raqobatiga qaramay, jamoatchilik idrokini langarlashda (anchoring) murakkab metaforik tarmoqlar vositasida o‘zining chuqur kognitiv freymlash qobiliyatini saqlab qolganini tasdiqlaydi. Yaratilgan kognitiv modellar media lingvistikasi, siyosiy diskurs tahlili va jurnalistika pedagogikasi uchun yangi tahliliy bazani taqdim etadi.
PDF

References

1. Lakoff G, Johnson M. Metaphors We Live By: Post-digital Perspectives. J Cogn Semant. 2021;14(2):112-128.

2. Chudinov AP. Political Linguistics and Cognitive Framing in Transitional Societies. Eurasian Media Stud. 2022;8(4):245-261.

3. Kholmatova S. O‘zbek media-diskursida pragmatik ta’sir vositalari. Toshkent: Tafakkur; 2023. 210 p.

4. Charteris-Black J. Metaphor, Media, and Crisis: Analyzing the Post-Pandemic Discourse. Int J Media Linguist. 2024;11(1):45-60.

5. Saidov A. Cognitive structures in print journalism: The Uzbek context. J Cent Asian Philol. 2021;35(3):189-204.

6. Baranov AN. Neologisms and metaphoric shifts in modern political texts. Russ J Cogn Sci. 2022;9(2):77-93.

7. Akhmedova I. Mediamatn va uning psixolingvistik xususiyatlari. Toshkent: Muharrir; 2022. 188 p.

8. Usmanov Q, Toshpo‘latov Sh. O‘zbek milliy matbuot korpusini yaratishning dasturiy yechimlari. Linguist Tech. 2021;5(1):12-25.

9. Musgrave J, Ziyayeva D. Technological metaphors in emerging economies: A corpus study. J Digit Commun. 2023;19(4):301-315.

10. Tursunov R. Lexical hybridization and source domains in Turkic media languages. Morphol Today. 2023;22(1):88-104.

11. Vokhidov Sh. Pandemic aftermath: Medical metaphors in economic journalism. J Econ Policy. 2022;16(2):144-159.

12. Ergashev M. Statistical modeling of cognitive frames in Central Asian press. Comput Linguist Int. 2024;33(5):410-425.

13. Van Dijk TA. Discourse, Cognition, and Media Manipulation. 3rd ed. London: Sage Publications; 2021.

14. Qodirov D, Nematov H. Sotsiolingvistik va kognitiv tadqiqotlarda kvantitativ metodlar. Farg‘ona: Farg‘ona nashriyoti; 2022. 215 p.

15. Rakhimov B. The epistemology of journalism: Metaphorical modeling of political crises. J Asian Media Discourse. 2025;7(3):201-218.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.