ALISHER NAVOIY G‘AZALLARIDA ORIFONA MAZMUNNI BELGILASH MEZONLARI (“XAZOYIN UL-MAONIY” ASOSIDA)

Abstract

Maqolada Alisher Navoiyning “Xazoyin ul-maoniy” kulliyotidagi g‘azallarda orifona mazmunni aniqlash masalasi tadqiq etiladi. G‘azal tarkibida tasavvufiy istiloh va ramzlarning uchrashi uning orifona mohiyatini belgilash uchun yetarli emasligi, bunda matnning umumiy mazmuniy yo‘nalishi muhim ekani asoslanadi. “Xazoyin ul-maoniy”ning to‘rt devonidan tanlangan g‘azallar tahlili orqali Haqqa yo‘nalish, ishqning irfoniy mohiyati, o‘zlik va nafsdan kechish, fano va faqr, suluk, ma’rifat, vasl va qurb bilan bog‘liq tushunchalarning g‘azal tarkibidagi vazifasi ochib beriladi. Tahlillar ushbu belgilar orifona g‘azalda alohida holda emas, balki o‘zaro mazmuniy aloqaga kirishib, lirik subyektning ruhiy harakatini shakllantirishini ko‘rsatadi. Shu asosda orifona mazmunni belgilashda tasavvufiy birliklarning miqdori emas, ularning matndagi funksiyasi, o‘zaro bog‘lanishi va Haq sari yo‘nalgan yaxlit irfoniy mazmunni yuzaga keltirishi asosiy mezon sifatida belgilanadi.