Keywords
dizayn tarixi
inklyuziv o‘yingoh
universal dizayn
makon kompozitsiyasi
ergonomika
to‘siqsiz muhit
bolalar muhitini loyihalash
o‘zbek me’moriy an’analari
sensor dizayn
Delfi texnikasi
How to Cite
Abstract
Mazkur maqolada inklyuziv o‘yin muhitini loyihalash masalasi “Dizayn nazariyasi va tarixi” ixtisosligi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda bolalar o‘yingohi faqat rekreatsion obyekt yoki ijtimoiy infratuzilma elementi emas, balki tarixiy taraqqiyot jarayonida shakllangan makoniy tafakkur, kompozitsion yechim, ergonomik talab, estetik idrok va universal dizayn tamoyillarini birlashtiruvchi murakkab dizayn obyekti sifatida talqin etiladi. Maqolada o‘yin makonlarining tarixiy rivojlanishi, zamonaviy inklyuziv dizayn konsepsiyalarining shakllanishi, o‘zbek me’moriy-makoniy an’analari, milliy bezak san’ati va bolalar muhitini loyihalashdagi funksional-estetik mezonlar o‘zaro bog‘liq holda yoritiladi. Shuningdek, imkoniyati cheklangan bolalar uchun to‘siqsiz, xavfsiz, sensor jihatdan qulay va estetik jihatdan uyg‘un makon yaratishda universal dizayn, bolaga yo‘naltirilgan loyihalash, tarixiy- qiyosiy tahlil va Delfi texnikasidan foydalanish zarurligi asoslanadi.References
1. Alyaminova S. Sh. O‘yin maydonchalarini loyihalash: dizayn-konsepsiyadan texnologik ishlab chiqarishgacha // Problems and Solutions of Integrating Design with Education and Industry: International Scientific and Practical Conference materiallari. 2026. DOI: 10.5281/zenodo.19939728.
2. Alyaminova S. Sh., Dosmetova Z. Sh. Muzey o‘yin zonalarining transformatsiyasi: klassik rekreatsiyadan imkoniyati cheklangan bolalar uchun universal dizaynga // “XXI asrda muzeyshunoslik nazariyasi va muzeylarni boshqarish amaliyotining dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari. 2026.
3. Qodirova F.U., Pulatova D.A. Inklyuziv ta’lim: nazariya va metodika. Chirchiq: Chirchiq davlat pedagogika universiteti, 2022.
4. Muminova L.R., Shomahmudova R.Sh. Inklyuziv ta’lim: metodik tavsiyanoma. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2013.
5. Gulyamov S.S. Inklyuziv ta’lim metodikasi va zamonaviy texnologiyalari. Toshkent: Fan va texnologiyalar, 2021.
6. O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil 15-oktabr, O‘RQ-641-son.
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. 2020-yil 13-oktabr, PQ-4860-son.
8. 2020-2025-yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish konsepsiyasi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi PQ- 4860-son qaroriga 1-ilova.
9. UNICEF. Inklyuziv ta’lim. O‘zbekistonda bolalarning qobiliyati va holatidan qat’i nazar, sifatli ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha materiallar. Toshkent: UNICEF Uzbekistan.
10. United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. New York: United Nations, 2006.
11. United Nations. Convention on the Rights of the Child. New York: United Nations, 1989.
12. UNICEF. Good Practice Guide on Building an Inclusive Playground. Belgrade: UNICEF Serbia, 2021.
13. Connell B. R., Jones M., Mace R. L., Mueller J. L., Mullick A., Ostroff E., Sanford J. A., Steinfeld E., Story M. F., Vanderheiden G. G. The Principles of Universal Design. Version 2.0. Raleigh: The Center for Universal Design, North Carolina State University, 1997.
14. Brown D. M. Y., Ross T., Leo J., Buliung R. N., Shirazipour C. H., Latimer- Cheung A. E., Arbour-Nicitopoulos K. P. A Scoping Review of Evidence-Informed Recommendations for Designing Inclusive Playgrounds // Frontiers in Rehabilitation Sciences. 2021.
15. Fernelius C. L., Christensen K. M. Systematic Review of Evidence-Based Practices for Inclusive Playground Design // Children, Youth and Environments. 2017. Vol. 27. No. 3. P. 78-102.
16. Linstone H. A., Turoff M. The Delphi Method: Techniques and Applications. Reading, MA: Addison-Wesley, 1975.
17. Dalkey N., Helmer O. An Experimental Application of the Delphi Method to the Use of Experts // Management Science. 1963. Vol. 9. No. 3. P. 458-467.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.