Abstract
Maqolada axloqiy qadriyat tushunchasining etimologik, falsafiy va psixologik talqinlari tizimli tahlil qilingan. Antik, o‘rta asrlar xristian, Yangi davr G‘arb, Sharq va islom tafakkuri, tasavvuf hamda jadidlar merosidagi qarashlar zamonaviy xorijiy, rus va o‘zbek psixologiyasidagi konsepsiyalar bilan qiyoslangan. Tahlil asosida falsafiy merosda ilgari surilgan refleksiya, niyat, muvozanat va javobgarlik g‘oyalari zamonaviy psixologiyada axloqiy refleksiya, motivatsiya, emotsional o‘zini boshqarish va ichki nazorat lokusi tushunchalari sifatida ilmiy jihatdan o‘rganilayotgani asoslangan. Muallif axloqiy qadriyatni shaxs faoliyatini ichdan boshqaruvchi ko‘p komponentli psixologik tuzilma sifatida ta’riflaydi va uning kichik maktab yoshidan boshlab shakllantirilishi zarurligini ko‘rsatadi.References
1. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. O‘RQ-637-son, 23.09.2020 // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (lex.uz).
2. O‘zbekiston Respublikasining «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonuni. O‘RQ-139-son, 07.01.2008 // lex.uz.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida»gi PF-158-son Farmoni, 11.09.2023 // lex.uz.
4. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 464 b.
5. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2011. – 160 b.
6. Al-Farobiy. Fozil odamlar shahri / tarj. M.Yoqubov. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nashriyoti, 1993. – 284 b.
7. G‘azzoliy A.H. Ihyo ulumid-din / tarj. A.A’zam. – Toshkent: Movarounnahr, 2005. – 576 b.
8. Alisher Navoiy. Mahbub ul-qulub. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2019. – 316 b.
9. Abdirashidov Z. Jadidlar. Mahmudxo‘ja Behbudiy: risola. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2022. – 156 b.
10. G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent: O‘zMU, 2004. – 224 b.
11. G‘oziyev E.G‘. Ontogenez psixologiyasi. – Toshkent: Noshir, 2010. – 360 b.
12. Karimova V.M. Oilaviy hayot psixologiyasi. – Toshkent, 2006. – 104 b.
13. Shoumarov G‘.B. (tahrir ostida). Oila psixologiyasi. – Toshkent: Sharq, 2000. – 400 b.
14. Ismoilova N., Abdullayeva D. Ijtimoiy psixologiya: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2023. – 240 b.
15. Nishanova Z.T. va boshq. Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya: darslik. – Toshkent, 2018. – 600 b.
16. Xolnazarova M.X., Muxliboyev M.Q. Yosh va pedagogik psixologiya. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2014. – 208 b.
17. Matchanova B.I. Ma’naviy-axloqiy qadriyatlarning jamiyat ijtimoiy barqarorligidagi roli // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. – 2024. – T. 4. – № 10. – B. 392–398.
18. Parmonov B.E. Maktabgacha yoshdagi bolalarda axloqiy tushunchalar shakllanishining psixologik xususiyatlari: PhD diss. avtoreferati. – Toshkent, 2023. – 25 b.
19. Galdiyeva M.D. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida milliy tarbiyani rivojlantirishning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari: PhD diss. avtoreferati. – Toshkent, 2023. – 50 b.
20. Jabborov X.X. Yoshlarda milliy tarbiya shakllanishining ijtimoiy-psixologik omillari: DSc diss. avtoreferati. – Toshkent, 2023. – 24 b.
21. G‘aybullayev A.A. Yoshlarda milliy qadriyat shakllanishining ijtimoiy-psixologik omillari: PhD diss. avtoreferati. – Toshkent, 2024. – 26 b.
22. Musinova N.M. Oilada o‘smirlarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalashning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari: PhD diss. avtoreferati. – Toshkent, 2024. – 24 b.
23. Asilova S.X. O‘quvchilarda qadriyat yo‘nalganligining psixologik jihatlari // Journal of New Century Innovations. – 2025. – T. 79. – № 2. – B. 182–183.
24. Xayrullayeva Z. Hayotiy mazmunni mo‘ljalga olish talabalik davrida hayotiy qadriyatlarni belgilovchi mezon sifatida // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. – 2025. – T. 3. – № 7.
25. To‘raqulov A.R. Ijtimoiy axloq me’yorlarining mazmun-mohiyati // Eurasian Journal of Academic Research. – 2024. – T. 4. – № 7S. – B. 640–642.
26. Аристотель. Никомахова этика // Сочинения: в 4 т. – М.: Мысль, 1983. – Т. 4. – С. 53–293.
27. Платон. Государство // Собрание сочинений: в 4 т. – М.: Мысль, 1994. – Т. 3. – С. 79–420.
28. Леонтьев Д.А. Психология смысла: природа, строение и динамика смысловой реальности. – М.: Смысл, 2003. – 487 с.
29. Фанталова Е.Б. Диагностика и психотерапия внутреннего конфликта. – Самара: Бахрах-М, 2001. – 128 с.
30. Брушлинский А.В. Психология субъекта. – СПб.: Алетейя, 2003. – 272 с.
31. Rest J.R., Narvaez D. (eds.). Moral Development in the Professions: Psychology and Applied Ethics. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1994. – 240 p.
32. Schwartz S.H. An overview of the Schwartz theory of basic values // Online Readings in Psychology and Culture. – 2012. – Vol. 2. – № 1.
33. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979. – 330 p.
34. Rogers C.R. On Becoming a Person: A Therapist’s View of Psychotherapy. – Boston: Houghton Mifflin, 1961. – 420 p.
35. Mayer J.D., Salovey P., Caruso D.R. Emotional intelligence: Theory, findings, and implications // Psychological Inquiry. – 2004. – Vol. 15. – № 3. – P. 197–215.
36. Serrano-Puche J. Digital moral dissonance: Challenges in online moral behavior // Media, Culture & Society. – 2022. – Vol. 44. – № 3. – P. 512–529.