Abstract
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablari direktorlarining boshqaruv ko‘nikmalarini takomillashtirishning amaldagi tashkiliy-huquqiy, kasbiy-ta’limiy va tashkiliy- pedagogik mexanizmlari sinergetik metodologiya nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. O‘zbekistonning menejerlik kurslari va sertifikatlash amaliyoti, OECDning maktab liderligi va o‘rganuvchi tashkilot konsepsiyalari, PSEL kasbiy standartlari, shuningdek, Qozog‘istondagi NIS/SHARE loyihasining funksional jihatlari qiyoslanadi. Maqola normativ-huquqiy hujjatlar va ilmiy adabiyotlarning kontent-tahlili, tizimli-funksional hamda qiyosiy yondashuvlarga asoslanadi. Mavjud mexanizmlarda hamkorlik, tashqi muhit bilan aloqadorlik, adaptiv boshqaruv va qayta aloqa kabi sinergetik jihatlarning funksional analoglari mavjudligi ko‘rsatiladi; biroq ularning mavjudligi butun boshqaruv mexanizmi sinergetik model sifatida ishlayotganini avtomatik tasdiqlamasligi asoslanadi. Muallif tomonidan mexanizmlarni bog‘langan rivojlanish sikliga aylantirish, vaziyatli diagnostika va pedagogik monitoringni kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar taklif qilinadi.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 25-dekabrdagi 681-son qarori. Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik o‘quv kurslarida o‘qitish va ularga menejerlik sertifikatini berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida (amaldagi tahrir). URL: https://lex.uz/uz/docs/-6705811 (murojaat sanasi: 21.10.2026).
2. Daminova Sh. K., Alkarov E. M. “Menejerlik o‘quv kurslari” mazmunini takomillashtirish: tahlil va amaliy tavsiyalar (3-qism) // Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar. 2025-yil 12-dekabr. URL: https://journal.avloniy.uz/uz/article/menejerlik-oquv-kurslari-mazmunini-takomillashtirish-tahlil-va-amaliy-tavsiyalar-3-qism.
3. Ergasheva M. X. Ta’lim taraqqiyoti: sinergetik tahlil: monografiya. – Samarqand: Samarqand davlat chet tillar instituti nashriyoti, 2022. – 194 b. ISBN 978-9943-7000-5-5.
4. Ismailov A. A. Maktab rahbarlarining kasbiy-karyera pog‘onalarida bosqichma-bosqich rivojlanishiga qaratilgan o‘quv dasturlarini joriy etish mexanizmlari.
2026. DOI: 10.66023/MT/v2026_i243/253. URL: https://journal.avloniy.uz/uz/article/maktab-rahbarlarining-kasbiy-karyera-pogonalarida-bosqichma-bosqich-rivojlanishiga-qaratilgan-oquv-dasturlarini-joriy-etish-mexanizmlari.
5. Xudoyberdiyev E. U. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida boshqaruv faoliyatini takomillashtirishning zamonaviy yondashuvlari.
2026. DOI: 10.66023/MT/v_i399/425. URL: https://journal.avloniy.uz/uz/article/umumiyortatalimmaktablaridaboshqaruvfaoliyatinitakomillashtirishningzamonaviyyondashuvlari-425.
6. Uhl-Bien M., Marion R., McKelvey B. Complexity Leadership Theory: Shifting leadership from the industrial age to the knowledge era // The Leadership Quarterly.
2007. Vol. 18, No.
4. P. 298–318. DOI: 10.1016/j.leaqua.2007.04.002.
7. Spillane J. P. Distributed Leadership // The Educational Forum.
2005. Vol. 69, No.
2. P. 143–150. DOI: 10.1080/00131720508984678.
8. Pont B., Nusche D., Moorman H. Improving School Leadership. Volume 1: Policy and Practice. – Paris: OECD Publishing, 2008. – 196 p. DOI: 10.1787/9789264044715-en.
9. Kools M., Stoll L. What Makes a School a Learning Organisation? // OECD Education Working Papers.
2016. No.
137. DOI: 10.1787/5jlwm62b3bvh-en.
10. OECD. School Leadership for Learning: Insights from TALIS 2013. – Paris: OECD Publishing,
2016. DOI: 10.1787/9789264258341-en.
11. National Policy Board for Educational Administration. Professional Standards for Educational Leaders 2015. – Reston, VA: NPBEA,
2015. URL: https://www.npbea.org/wp-content/uploads/2017/06/Professional-Standards-for-Educational-Leaders_2015.pdf.
12. Leithwood K., Harris A., Hopkins D. Seven strong claims about successful school leadership revisited // School Leadership & Management.
2020. Vol. 40, No.
1. P. 5–22. DOI: 10.1080/13632434.2019.1596077.
13. Nazarbayev Intellectual Schools. NIS/SHARE Project: About the Project. 2024–2027. URL: https://research.nis.edu.kz/en/page/zoba-turaly (murojaat sanasi: 21.10.2026).
14. Nazarbayev Intellectual Schools. Center of Excellence: Activity and Professional Development. URL: https://www.nis.edu.kz/en/page/nis-pedagogikalyq-seberlik-ortalygy (murojaat sanasi: 21.10.2026).
15. Spillane J. P., Halverson R., Diamond J. B. Towards a Theory of Leadership Practice: A Distributed Perspective // Journal of Curriculum Studies.
2004. Vol. 36, No.
1. P. 3–34. DOI: 10.1080/0022027032000106726.