Abstract
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasasida xavfsizlik madaniyatini boshqarishning institutsional mazmuni va uni rivojlantirishga xizmat qiladigan tashkiliy- pedagogik vositalar konseptual jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqotda Angliyadagi bolalarni himoya qilishga yo‘naltirilgan boshqaruv tartiblari, AQShda qo‘llaniladigan Whole School, Whole Community, Whole Child yondashuvi hamda UNESCO va OECDning ta’lim muhiti haqidagi ilmiy materiallari qiyoslanadi. Jamiyatimizda tashkiliy madaniyat, psixologik xavfsizlik va preventiv risk-menejment nazariyalariga asoslangan holda xavfsizlikni maktab faoliyatining alohida nazorat o‘tkazosh emas, balki rahbarlik, pedagogik munosabatlar va kundalik qarorlar sifatini birlashtiruvchi tizim sifatida talqin qilish taklif etiladi. O‘zbekiston qonunchiligining tegishli normalari hisobga olinib, oltita funksional blokdan iborat konseptual boshqaruv modeli ishlab chiqiladi. Natijalar empirik sinov emas, balki adabiyotlar va huquqiy hujjatlarning nazariy-qiyosiy talqiniga asoslanadi.References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637. https://lex.uz/uz/docs/-5013007
2. O‘zbekiston Respublikasining “Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni, 2008-yil 7-yanvar, O‘RQ-139. https://lex.uz/uz/docs/-1297315
3. O‘zbekiston Respublikasining “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni, 2024-yil 14-noyabr, O‘RQ-996. https://lex.uz/uz/acts/-7219502
4. O‘zbekiston Respublikasining “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi Qonuni, 2024-yil 1-fevral, O‘RQ-901. https://lex.uz/uz/docs/-6786401
5. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Whole School, Whole Community, Whole Child (WSCC). https://www.cdc.gov/whole-school-community-child/about/index.html
6. Department for Education. Keeping Children Safe in Education: Statutory Guidance for Schools and Colleges. https://www.gov.uk/government/publications/keeping-children-safe-in- education--2 (amaldagi tahrir va sana nashrdan oldin tekshirilsin).
7. Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999
8. International Atomic Energy Agency. (1991). Safety Culture: Safety Series No. 75- INSAG-4. IAEA.
9. OECD. (2023). PISA 2022 Results (Volume II): Learning During—and From— Disruption. https://doi.org/10.1787/a97db61c-en
10. Reason, J. (1997). Managing the Risks of Organizational Accidents. Ashgate.
11. Schein, E. H., & Schein, P. A. (2017). Organizational Culture and Leadership (5th ed.). Wiley.
12. Thapa, A., Cohen, J., Guffey, S., & Higgins-D’Alessandro, A. (2013). A review of school climate research. Review Educational Research, 357–385. https://doi.org/10.3102/0034654313483907
13. UNESCO. (2019). Behind the Numbers: Ending School Violence and Bullying. UNESCO.