Abstract
Maqolada muhandislik yo‘nalishi talabalarida tadbirkorlik kompetensiyalarini rivojlantirishning adaptiv-integrativ modeli asoslangan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqining EntreComp modelidagi 3 soha va 15 kompetensiya muhandislik faoliyati xususiyatlariga moslashtirildi («adaptiv arxitektonika»). Tizimli-faoliyatli, kompetensiyaviy va integrativ yondashuvlar, qiyosiy-tahliliy metod hamda pedagogik modellashtirishdan foydalanildi. «Muhandis-tadbirkor» shaxsining uch o‘lchovli ko‘nikmalar matritsasi (Hard, Soft va Business skills) ishlab chiqildi. Model maqsadli, mazmuniy-metodik, texnologik va diagnostik-natijaviy komponentlardan iborat. Texnologik komponent GROW modeli asosidagi kouching hamda «mentorlik – konsalting – amaliyot» zanjiriga tayanadi. Kompetensiyalar shakllanganligining mezonlari va to‘rt darajasi belgilandi. Model «Universitet 3.0» konsepsiyasi doirasida talabalarning texnik ishlanmalarini startap va virtual firmalar orqali tijoratlashtirishga metodik asos bo‘ladi.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi Farmoni. 2019-yil 8-oktabr, PF-5847.
2. Новиков В. Инженеры без работы: причины ежегодной безработицы 40 тысяч специалистов в Узбекистане [Электронный ресурс]. — 2024. — URL: https://nuz.uz/2024/06/21/inzhenery-bez-raboty-prichiny-ezhegodnoj-bezraboticzy-40- tysyach-speczialistov-v-uzbekistane/
3. Wissema J.G. Towards the Third Generation University: Managing the University in Transition. — Cheltenham: Edward Elgar, 2009.
4. Etzkowitz H. The Triple Helix: University–Industry–Government Innovation in Action. — New York: Routledge, 2008.
5. Bacigalupo M., Kampylis P., Punie Y., Van den Brande G. EntreComp: The Entrepreneurship Competence Framework. — Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2016.
6. Crawley E.F., Malmqvist J., Östlund S., Brodeur D.R., Edström K. Rethinking Engineering Education: The CDIO Approach. 2nd ed. — Cham: Springer, 2014.
7. Byers T., Seelig T., Sheppard S., Weilerstein P. Entrepreneurship: Its role in engineering education // The Bridge. — 2013. — Vol. 43, No. 2. — P. 35–40.
8. Nabi G., Liñán F., Fayolle A., Krueger N., Walmsley A. The impact of entrepreneurship education in higher education: A systematic review and research agenda // Academy of Management Learning & Education. — 2017. — Vol. 16, No. 2. — P. 277–299.
9. Fayolle A., Gailly B. From craft to science: Teaching models and learning processes in entrepreneurship education // Journal of European Industrial Training. — 2008. — Vol. 32, No. 7. — P. 569–593.
10. Жуплей И.В., Потенко Т.А., Косиенко Р.С. Предпринимательские компетенции: вызов инженерному образованию // Мир науки. Педагогика и психология. — 2019.
11. Akhmetshin E. et al. Acquisition of entrepreneurial skills and competences: curriculum development and evaluation for higher education // Journal of Entrepreneurship Education. — 2019. — Vol. 22, Issue 1. — P. 1–12.
12. Байджанов И.С. Ключевые проблемы высшего образования в Узбекистане и возможные пути их решения // Наука и образование сегодня. — 2025. — № 2 (83).
13. Сушкова И.А. Формирование новой модели образования — основное требование неоиндустриального развития // Базис. — 2017. — № 2 (2). — С. 14–21.
14. Дорошенко С.В., Ерошенко Е.П. Система университетского партнерства как фактор развития молодёжного предпринимательства // Экономические и социальные перемены: факты, тенденции, прогноз. — 2018. — Т. 11, № 6. — С. 244–258.
15. Xojayev X.S. OTMning tadbirkorlik faoliyati — byudjetdan tashqari mablag‘larning muhim asosi sifatida // Iqtisodiyot va ta’lim. — 2021. — № 6. — B. 200–209.
16. Butaev T., Begmatov X.I., Haydarov X.X. Model for the training of engineer- entrepreneurs // International Journal of Early Childhood Special Education (INT- JECSE). — 2022. — Vol. 14, Issue 06. — DOI: 10.9756/INTJECSE/V14I6.265.
17. Butayev T. Texnika oliygohlarida talabalarni tadbirkorlikka tayyorlash ko‘nikmalarini shakllantirish // Kasb-hunar ta’limi. — Toshkent, 2025. — № 2. — B. 185–189.
18. Bo‘tayev T., Namozova M., Nabixonov C.L. Texnika yo‘nalish talabalarida tadbirkorlik kompetensiyalarini aniqlash // Tarjimashunoslik va pragmalingvistikaning taraqqiyot tendensiyalari: muammolar, yechimlar va yutuqlar: Xalqaro ilmiy-amaliy konf. materiallari. — Toshkent, 2022. — B. 288–292.
19. Bo‘tayev T. Texnik sohalarda raqobatbardosh kadrlar tayyorlash istiqbollari // Yangi O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning dolzarb masalalari: Resp. ilmiy-amaliy konf. materiallari. — Namangan, 2022. — 2-to‘plam. — B. 380–382.
20. Whitmore J. Coaching for Performance: The Principles and Practice of Coaching and Leadership. 5th ed. — London: Nicholas Brealey, 2017.
21. Kolb D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. — Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall, 1984.
22. Shepherd D.A. Learning from business failure: Propositions of grief recovery for the self- employed // Academy of Management Review. — 2003. — Vol. 28, No. 2. — P. 318– 328.
23. Liñán F., Chen Y.-W. Development and cross-cultural application of a specific instrument to measure entrepreneurial intentions // Entrepreneurship Theory and Practice. — 2009. — Vol. 33, No. 3. — P. 593–617.
24. Ajzen I. The theory of planned behavior // Organizational Behavior and Human Decision Processes. — 1991. — Vol. 50, No. 2. — P. 179–211.