Abstract
Maqolada Finlyandiya, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Niderlandiya, Avstriya, Estoniya va Rossiya Federatsiyasida bo‘lajak pedagoglarda forsayt kompetensiyasi va kelajak savodxonligini rivojlantirish tajribasi qiyosiy-pedagogik jihatdan tahlil qilingan. Tajribalar institutsional shakl, konseptual asos, qo‘llanadigan metodlar, maktab amaliyoti bilan bog‘liqlik va hamkorlik tarmog‘i mezonlari bo‘yicha solishtirilgan. Tahlil asosida xorijiy amaliyotning uch modeli ajratilgan: fan-kurs modeli, laboratoriya-ustaxona modeli va tarmoq- hamkorlik modeli. Har bir modelning afzalliklari va cheklovlari ko‘rsatilgan. Mazkur modellarning elementlarini O‘zbekistondagi pedagogik ta’lim innovatsion klasteri tuzilmasiga moslashtirish yo‘nalishlari asoslangan. Xususan, “Kelajak savodxonligi laboratoriyasi”ni maktab-laboratoriyalar bazasida tashkil etish, forsayt tanlov fanini joriy qilish va professor- o‘qituvchilar uchun fasilitatorlik dasturini yaratish taklif etilgan. Natijalar pedagogika oliy ta’lim muassasalarida o‘quv dasturlarini xalqaro tajriba asosida takomillashtirishda foydalanilishi mumkin.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 28-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasida pedagog kadrlar tayyorlash tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-73-son Farmoni. gov.uz
2. Miller R. (Ed.). Transforming the Future: Anticipation in the 21st Century. — Paris: UNESCO; London: Routledge, 2018.
3. OECD. OECD Future of Education and Skills 2030: OECD Learning Compass 2030. — Paris: OECD Publishing, 2019.
4. Toffler A. (Ed.). Learning for Tomorrow: The Role of the Future in Education. — New York: Vintage Books, 1974.
5. Hicks D., Slaughter R. (Eds.). World Yearbook of Education 1998: Futures Education. — London: Kogan Page, 1998. routledge.com
6. Hicks D. The future only arrives when things look dangerous: Reflections on futures education in the UK // Futures. — 2012. — Vol. 44, No. 1. — P. 4–13.
7. Hicks D. Lessons for the Future: The Missing Dimension in Education. — Victoria, BC: Trafford Publishing, 2006. researchspace.bathspa.ac.uk
8. Bateman D. Transforming teachers’ temporalities: Futures in an Australian classroom // Futures. — 2012. — Vol. 44, No. 1. — P. 14–23.
9. Varpanen J., Laherto A., Hilppö J., Ukkonen-Mikkola T. Teacher Agency and Futures Thinking // Education Sciences. — 2022. — Vol. 12, No. 3. — Art. 177. doi:10.3390/educsci12030177
10. Karjalainen J., Miettinen S., Haapasaari O., Kaskinen J. Shaping Education and 21st Century Skills with Futures Literacy: The Futures of Teacher Education. — Turku: Finland Futures Research Centre, University of Turku, 2024. — ISBN 978-952-249-622-5. utupub.fi
11. Copenhagen Institute for Futures Studies. What Is ‘Futures Literacy’ and Why Is It Important? [Elektron resurs]. medium.com
12. UNESCO Chair “Learning and Teaching Futures Literacy in the Anthropocene”, University College of Teacher Education Lower Austria. News [Elektron resurs]. ph-noe.ac.at
13. Futures Literacy in Teacher and Professional Education: Nordic project description [Elektron resurs]. ucviden.dk
14. Panfilov A.N., Panfilova V.M. The Formation of Foresight Competence as a Factor in Improving the Quality of Teacher Training // ARPHA Proceedings. — 2019. — Vol. 1. — P. 681–691. doi:10.3897/ap.1.e0477
15. Valiakhmetova N., Akhmadullina R., Yarmakeev I. Foresight technology as a means of developing the predictive skills of a future teacher // INTED2022 Proceedings. — 2022. — P. 2914–2920. library.iated.org
16. Ярмакеев И., Ахмадуллина Р., Валиахметова Н. Применение современных технологий прогнозирования в подготовке будущего педагога // Филология и культура. — 2022. — № 4(70). — С. 216–221. DOI: 10.26907/2782-4756-2022-70-4-216-221
17. Muxamedov G‘.I., Xodjamqulov U.N. Pedagogik ta’lim innovatsion klasteri: ta’rif, tavsif, tasnif. — Chirchiq: Universitet, 2019.
18. Sotbarova D.I. Pedagogical and Psychological Foundations in Preparing Future Teachers // Indonesian Journal of Community and Special Needs Education. — 2025. ejournal.upi.edu
19. Bereday G.Z.F. Comparative Method in Education. — New York: Holt, Rinehart and Winston, 1964.
20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-iyundagi “Pedagogik ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari faoliyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-289-son qarori. yuz.uz