OLIY TAʼLIMDA TALABALARNING TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
PDF

Keywords

tanqidiy fikrlash
ijodiy fikrlash
divergent tafakkur
konvergent tafakkur
metakognitsiya
integratsiyalashgan model
chet tillari taʼlimi
oliy taʼlim.

How to Cite

OLIY TAʼLIMDA TALABALARNING TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(10), 921-932. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i10.125

Abstract

Maqolada oliy taʼlim muassasalarida talabalarning tanqidiy va ijodiy fikrlashini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tahlil qilinadi. Tafakkur turlarining zamonaviy talqinlari, ikki tizimli tafakkur nazariyasi, J. Gilfordning divergent va konvergent tafakkur haqidagi gʻoyalari, P. Fasione (Delphi hisoboti), R. Pol va L. Elder hamda D. Halpern yondashuvlaridagi tanqidiy fikrlash taʼriflari qiyosiy tahlil qilinadi. Metakognitsiyaning ikki fikrlash turini bogʻlovchi mexanizm sifatidagi oʻrni asoslanadi, OECD tomonidan ishlab chiqilgan kreativlik va tanqidiy fikrlash ramkasi hamda tanqidiy fikrlashni oʻqitish strategiyalari boʻyicha meta-tahlilning umumiy xulosalari koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijasi sifatida chet tillari instituti sharoitiga moʻljallangan, besh komponentli integratsiyalashgan pedagogik model va unga mos oʻquv sikli taklif etiladi. Modelni kelgusida tajriba-sinovdan oʻtkazish rejasi bayon qilinadi.
PDF

References

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022. // lex.uz.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-5847-son Farmoni. 08.10.2019. // lex.uz.

3. World Economic Forum. The Future of Jobs Report 2023. – Geneva: World Economic Forum, 2023. – 296 p.

4. Vincent-Lancrin S., González-Sancho C., Bouckaert M., et al. Fostering Students' Creativity and Critical Thinking: What It Means in School. – Paris: OECD Publishing, 2019. – 350 p.

5. Stanovich K.E., West R.F. Individual Differences in Reasoning: Implications for the Rationality Debate? // Behavioral and Brain Sciences. – 2000. – Vol. 23, No. 5. – P. 645– 665.

6. Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. – New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011. – 499 p.

7. Guilford J.P. Creativity // American Psychologist. – 1950. – Vol. 5, No. 9. – P. 444–454.

8. Facione P.A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction (The Delphi Report). – Millbrae, CA: California Academic Press, 1990. – 112 p.

9. Paul R., Elder L. The Nature and Functions of Critical & Creative Thinking. – Tomales, CA: Foundation for Critical Thinking, 2012.

10. The Foundation for Critical Thinking. – URL: https://www.criticalthinking.org

11. Halpern D.F. Thought and Knowledge: An Introduction to Critical Thinking. – 5th ed. – New York: Psychology Press, 2014.

12. Runco M.A., Jaeger G.J. The Standard Definition of Creativity // Creativity Research Journal. – 2012. – Vol. 24, No. 1. – P. 92–96.

13. Wallas G. The Art of Thought. – London: Jonathan Cape, 1926.

14. Anderson L.W., Krathwohl D.R. (eds.) A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom's Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2001. – 352 p.

15. Kruger J., Dunning D. Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One's Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments // Journal of Personality and Social Psychology. – 1999. – Vol. 77, No. 6. – P. 1121–1134.

16. Abrami P.C., Bernard R.M., Borokhovski E., et al. Strategies for Teaching Students to Think Critically: A Meta-Analysis // Review of Educational Research. – 2015. – Vol. 85, No. 2. – P. 275–314.

17. Scott G., Leritz L.E., Mumford M.D. The Effectiveness of Creativity Training: A Quantitative Review // Creativity Research Journal. – 2004. – Vol. 16, No. 4. – P. 361– 388.

18. Ritchhart R., Church M., Morrison K. Making Thinking Visible: How to Promote Engagement, Understanding, and Independence for All Learners. – San Francisco: Jossey- Bass, 2011. – 320 p.