Abstract
Maqolada 8–9-sinf fizika ta’limi uchun o‘quvchining barqaror rivojlanish kompetensiyasini predmetga xos va o‘lchanadigan konstrukt sifatida operatsionlashtirish muammosi tadqiq etilgan. Maqsad xalqaro kompetensiya ramkalarining umumiy invariantlarini maktab fizikasi faoliyatiga moslashtirish, komponentli model hamda diagnostik matritsa ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot UNESCO ESD, Wiek–Brundiers, GreenComp va OECD/PISA 2025 hujjatlarini qiyosiy kontent-tahlil qilish, konstruktni xaritalash, konseptual modellashtirish va indikatorlarni operatsionlashtirish usullariga tayandi. Natijada kompetensiyaning kognitiv-tizimli, tahliliy-prognostik, amaliy-loyihaviy va aksiologik- refleksiv komponentlari ajratildi; har bir komponent uchun uchta kuzatiladigan indikator, mos diagnostika vositasi va 0–3 ballik analitik rubrika taklif etildi. Fizika bo‘limlari bilan barqaror transport, suv ta’minoti, bino energetikasi, mikroenergetika va quyosh texnologiyalari kontekstlari o‘rtasidagi metodik bog‘lanish asoslandi. Kompetensiya reproduktiv, vaziyatli, integrativ va transformativ darajalarda tavsiflandi. Sun’iy intellekt kompetensiyaning tarkibi emas, balki individuallashtirish va refleksiyani qo‘llab-quvvatlovchi, verifikatsiya hamda o‘qituvchi nazorati bilan cheklanadigan pedagogik muhit sifatida talqin qilindi. Taklif etilgan modelning empirik va psixometrik validatsiyasi keyingi tadqiqot bosqichi sifatida belgilandi.References
1. UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. – Paris: UNESCO, 2017. – 62 p.
2. UNESCO. Education for Sustainable Development: A Roadmap. – Paris: UNESCO, 2020. – 66 p.
3. Bianchi G., Pisiotis U., Cabrera Giraldez M. GreenComp: The European Sustainability Competence Framework. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2022. – DOI: 10.2760/13286.
4. Wiek A., Withycombe L., Redman C.L. Key competencies in sustainability: a reference framework for academic program development // Sustainability Science. – 2011. – Vol. 6. – P. 203–218. – DOI: 10.1007/s11625-011-0132-6.
5. Brundiers K. et al. Key competencies in sustainability in higher education–toward an agreed-upon reference framework // Sustainability Science. – 2021. – Vol. 16. – P. 13–29. – DOI: 10.1007/s11625-020-00838-2.
6. de Haan G. The development of ESD-related competencies in supportive institutional frameworks // International Review of Education. – 2010. – Vol. 56. – P. 315–328. – DOI: 10.1007/s11159-010-9157-9.
7. OECD. PISA 2025 Assessment and Analytical Framework. – Paris: OECD Publishing, 2026. – 214 p. – DOI: 10.1787/86c36975-en.
8. White P.J., Ardoin N.M., Eames C., Monroe M.C. Agency in the Anthropocene: Supporting document to the PISA 2025 Science Framework // OECD Education Working Papers. – 2023. – No. 297. – 43 p. – DOI: 10.1787/8d3b6cfa-en.
9. OECD. OECD Future of Education and Skills 2030: OECD Learning Compass 2030. – Paris: OECD, 2019.
10. Redman A., Wiek A., Barth M. Current practice of assessing students’ sustainability competencies: a review of tools // Sustainability Science. – 2021. – Vol. 16. – P. 117–135. – DOI: 10.1007/s11625-020-00855-1.
11. Waltner E.-M., Rieß W., Mischo C. Development and validation of an instrument for measuring student sustainability competencies // Sustainability. – 2019. – Vol. 11, No. 6. – Art. 1717. – DOI: 10.3390/su11061717.
12. Miao F., Shiohira K., Lao N. AI Competency Framework for Students. – Paris: UNESCO, 2024.
13. Miao F., Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-8050769 (murojaat sanasi: 16.08.2026).
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori. – URL: https://lex.uz/docs/-7158604 (murojaat sanasi: 16.08.2026).

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Go'zal Sadullayevna Tohirova (Author)
