Abstract
Mazkur maqolada Phaseolus aureus L. (mosh) ning 12 ta nav va namunalarida transpiratsiya jadalligi fenofazalar kesimida (chinbarglash, g‘unchalash, gullash, dukkalash, pishish) tahlil qilindi. Tadqiqotning maqsadi — transpiratsiya jadalligida fazalararo hamda genotiplararo farqlarni aniqlash va ularning barqarorlik darajasini statistik ko‘rsatkichlar orqali baholashdan iborat. Transpiratsiya jadalligi g/m²·soat birligida qayd etilib, har bir faza bo‘yicha x̄±SE, S va V% ko‘rsatkichlari asosida tavsiflandi [1]. Natijalarga ko‘ra, 12 genotipning umumiy fonida transpiratsiya o‘rtacha qiymati g‘unchalash bosqichida eng yuqori (158,65 g/m²·soat), undan keyin gullash (133,73 g/m²·soat) fazasida kuzatildi; chinbarg bosqichida esa eng past daraja qayd etildi (72,15 g/m²·soat) [1]. Fazalar bo‘yicha ekstremal qiymatlar keskin tafovut qildi: g‘unchalashda 53,08–308,13; gullashda 57,75–281,20; pishishda 24,11–278,11 g/m²·soat oralig‘ida o‘zgarib, transpiratsiya rejimi genotipga kuchli bog‘liqligini tasdiqladi [1]. Barcha fazalar bo‘yicha o‘rtacha transpiratsiya eng yuqori NC-17376 (Xitoy)da, eng past NC-33641 (Afg‘oniston-2013)da qayd etildi; barqarorlik jihatidan NC-33647 (Tayvan-2013) (V% past), o‘zgaruvchanlik jihatidan NC-32061 (Filippin-2013) (V% yuqori) ajralib turdi [1]. Olingan natijalar mosh genotiplarini suv rejimi bo‘yicha skrining qilish va seleksiyada fiziologik mezon sifatida transpiratsiya ko‘rsatkichlaridan foydalanish imkonini beradi.
References
[1] Muallifning tajriba ma’lumotlari. “2025-yil uchun Transpiratsiya jadalligi.xlsx” (Phaseolus aureus L. nav va namunalari bo‘yicha fazalar kesimidagi transpiratsiya jadalligi), 2025.
[2] Charlotte Grossiord va hammualliflar. Plant responses to rising vapor pressure deficit. New Phytologist. 2020;226(6):1550–1566. doi:10.1111/nph.16485.
[3] Samuel A. M. McAdam, Timothy J. Brodribb. The evolution of mechanisms driving the stomatal response to vapor pressure deficit. Plant Physiology. 2015;167(3):833–843. doi:10.1104/pp.114.252940.
[4] W. A. J. M. De Costa va hammualliflar. Physiology of yield determination of mung bean (Vigna radiata (L.) Wilczek) under various irrigation regimes in the dry and intermediate zones of Sri Lanka. Field Crops Research. 1999;61(1):1–12. doi:10.1016/S0378-4290(98)00141-5.
[5] C. M. Singh va hammualliflar. Improving drought tolerance in mungbean (Vigna radiata L. Wilczek): morpho-physiological, biochemical and molecular perspectives. Agronomy. 2021;11:1534. doi:10.3390/agronomy11081534.
[6] Hamlyn G. Jones. Plants and Microclimate: A Quantitative Approach to Environmental Plant Physiology (3rd ed.). Cambridge University Press. 2014. doi:10.1017/CBO9780511845727.
[7] John L. Monteith, Mike H. Unsworth. Principles of Environmental Physics: Plants, Animals, and the Atmosphere (4th ed.). Elsevier. 2014.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.