Vol. 8 No. 09 (2026), Articles
Vol. 8 No. 09 (2026)

TOSHKENT TARIXIY-MEʼMORIY OBIDALARINING KONSTRUKTIV DEFORMATSIYALANISH SABABLARI VA ULARNI BARTARAF ETISHNING USLUBIY MUAMMOLARI

Articles
Published 2026-10-11
Shaydullayevich Mamatmusaev Toxir
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi Kotibiyati bosh inspektori, arxitektura fanlari doktori, DSc, professor.
Moxigul Baxtiyar qizi Ismoilova
Chirchiq davlat pedagogika universiteti Asistent o’qituvchi
PDF

Keywords

arxitekturaviy meros
ichki tayanchlar
namlik taʼsiri
poydevor choʻkishi
qiyosiy tahlil
restavratsiya metodikasi
strukturaviy barqarorlik

How to Cite

TOSHKENT TARIXIY-MEʼMORIY OBIDALARINING KONSTRUKTIV DEFORMATSIYALANISH SABABLARI VA ULARNI BARTARAF ETISHNING USLUBIY MUAMMOLARI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(09), 1056-1063. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i09.144
ACM ACS APA ABNT Chicago Harvard IEEE MLA Turabian Vancouver AMA

Download Citation

Endnote/Zotero/Mendeley (RIS) BibTeX

Abstract

Tarixiy meʼmoriy obidalarda kuzatiladigan konstruktiv deformatsiya nafaqat jismoniy barqarorlikni, balki badiiy qiyofa va kompozitsion yaxlitlikni ham susaytiradi. Mazkur tadqiqotning maqsadi 9 ta obida misolida buzilish omillarini aniqlash, ularni ijroviy-uslubiy nuqtayi nazardan guruhlash va restavratsiya qarorlarini baholash mezonlarini aniqlashtirishdan iborat boʻldi. Tadqiqot metodologiyasi doirasida obidalarning loyiha-arxiv hujjatlarini tanqidiy tahlil qilish, inshootlarni bevosita vizual kuzatish, aniqlangan deformatsiyalarni tipologik guruhlash hamda restavratsiya jarayonidagi ikki asosiy uslubiy yondashuvni qiyosiy solishtirish usullaridan foydalanildi. Tahlil natijasida deformatsiyalar asosan uch tarixiy qatlamga bogʻlanganligi aniqlandi: dastlabki konstruksiya holati, keyingi qoʻshimcha qatlamlar va zamonaviy aralashuvlar. Poydevor choʻkishi va namlik taʼsiri 9 ta obidaning barchasida takrorlangan asosiy omillar sifatida ajralib chiqdi; 3- jadvalda koʻrsatilgan taqqoslashda moslashuvchan yondashuv qatʼiy rekonstruksiya modeliga nisbatan kompozitsion izchillikni yaxshiroq saqlashi koʻrindi. Xulosa shuki, deformatsiyani bartaraf etish faqat texnik mustahkamlash bilan cheklanmaydi, balki uslubiy moslik, qatlamiylik va tarixiy ifodani bir vaqtning oʻzida hisobga olgan integrallashgan yondashuvni talab qiladi. Ilmiy hissa sifatida obida darajasida qoʻllanadigan baholash modeli taklif qilindi.
PDF

References

1. Mirzaev A.B. Тошкент tarixiy binolarida konstruktiv deformatsiyalarni aniqlash usullari // Sanʼat. 2022. №

2. B. 41-47.

2. Abduraxmanova N. Toshkentdagi tarixiy inshootlar poydevorlarining choʻkishi va deformatsiyasi // Oʻzbekiston arxitekturasi va qurilishi. 2024. №

4. B. 33-39.

3. Rtveladze E.V. Ташкент в системе историко-культурного наследия Средней Азии // Общественные науки в Узбекистане. 2021. №

2. С. 12-19.

4. Akilova K., Mirzaeva F. Toshkent tarixiy-meʼmoriy obidalarini restavratsiya qilishda muammoli konstruktiv holatlar // OʻzDSMI Xabarlari. 2023. №

1. B. 55-62.

5. Султанов Ш. Конструктивные деформации памятников архитектуры в условиях городской застройки // Известия Самарского научного центра РАН.

2021. Т. 23. №

4. С. 112-118.

6. Ноткин И.Л. Реставрация памятников архитектуры Средней Азии. Ташкент: Фан, 1980. 216 с.

7. Аскаров А.А. Архитектурные памятники Ташкента и их сохранение // Oʻzbekiston arxitekturasi va qurilishi. 2021. №

3. B. 18-24.

8. Пугаченкова Г.А. Архитектура Средней Азии XV века.Ташкент: Фан, 1976. 384 с.

9. Rossi M., Ferrari A. Diagnosis and conservation of historic masonry structures: a review // Construction and Building Materials.

2021. Vol. 299. №

1. P. 123-134. DOI: 10.1016/j.conbuildmat.2021.123134

10. Smith J., Brown P. Structural deformation monitoring of heritage masonry buildings // Journal of Cultural Heritage.

2022. Vol. 58. №

3. P. 101-110. DOI: 10.1016/j.culher.2022.101110

11. Кадырова Д. Историко-архитектурное наследие Ташкента: вопросы охраны и реставрации // Вестник Ташкентского архитектурно-строительного института. 2022. №

1. С. 88-94.

12. Булатов М.С. Геометрическая гармонизация в архитектуре Средней Азии IX-XV веков. Ташкент: Фан, 1978. 312 с.

13. Иванова Е.В., Петрова Н.А. Методы мониторинга деформаций исторических зданий // Вестник МГСУ.

2023. Т. 18. №

7. С. 945-954.

14. Zhang Y., Li X. Monitoring and mitigation of structural deformation in historic monuments using non-destructive methods // Heritage Science. — 2024. — Vol. 12. — № 1. — P. 1–15. DOI: 10.1186/s40494-024-01123-4

15. Пугаченкова Г.А., Булатов М.С. Средневековая архитектура Средней Азии и проблемы ее сохранения // Архитектура и строительство Узбекистана. — 1989. — № 5. — С. 14–20.