Abstract
Mazkur maqolada metakognitiv yondashuvning mazmun-mohiyati, ilmiy- nazariy asoslari hamda ta’lim jarayonidagi pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Metakognitsiya tushunchasining shakllanishi, uning kognitiv jarayonlar bilan o‘zaro aloqasi, metakognitiv bilim, metakognitiv monitoring va metakognitiv boshqaruv kabi tarkibiy komponentlari yoritilgan. Metakognitiv yondashuv ta’lim oluvchining o‘z bilish faoliyatini anglash, rejalashtirish, kuzatish, nazorat qilish va baholash imkonini beruvchi pedagogik yondashuv sifatida tavsiflangan. Shuningdek, oliy ta’lim jarayonida metakognitiv strategiyalardan foydalanish talabalarning mustaqil ta’lim olish, o‘z-o‘zini boshqarish, tanqidiy va ijodiy fikrlash, muammolarni hal qilish hamda refleksiv ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari nuqtayi nazaridan tahlil qilingan. Metakognitiv yondashuvni ta’lim jarayoniga joriy etishning pedagogik shartlari, metod va vositalari hamda o‘qituvchining metakognitiv faoliyatni tashkil etishdagi roli ochib berilgan.References
1. Flavell J.H. Metacognition and Cognitive Monitoring: A New Area of Cognitive- Developmental Inquiry // American Psychologist. – 1979. – Vol. 34, No. 10. – P. 906–911.
2. Brown A.L. Knowing When, Where, and How to Remember: A Problem of Metacognition // Advances in Instructional Psychology. – Hillsdale: Erlbaum, 1978. – P. 77– 165.
3. Nelson T.O., Narens L. Metamemory: A Theoretical Framework and New Findings // The Psychology of Learning and Motivation. – 1990. – Vol. 26. – P. 125–173.
4. Zimmerman B.J. Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41, No. 2. – P. 64–70.
5. Schraw G., Crippen K.J., Hartley K. Promoting Self-Regulation in Science Education: Metacognition as Part of a Broader Perspective on Learning // Research in Science Education. – 2006. – Vol. 36. – P. 111–139.
6. Zohar A., Barzilai S. A Review of Research on Metacognition in Science Education: Current and Future Directions // Studies in Science Education. – 2013. – Vol. 49, No. 2. – P. 121–169.
7. Hamzah H., Hamzah M.I., Zulkifli H. Systematic Literature Review on the Elements of Metacognition-Based Higher Order Thinking Skills (HOTS) Teaching and Learning Modules // Sustainability. – 2022. – Vol. 14, No. 2. – Article 813. MDPI
8. Thomas G.P., et al. Supporting Thinking About Thinking: Examining the Metacognition Theory-Practice Gap in Higher Education // Higher Education. – 2022. Springer
9. Mora-Rosales J.C., Ávila-Fray D.X., Gómez-Gaibor A.S. Estrategias metacognitivas para aprendizajes significativos en el contexto universitario: Una revisión sistemática // YACHASUN. – 2023. – Vol. 7. Dialnet
10. Uculmana Cabrejos D.A., Fernández Martínez C.A. Habilidades metacognitivas en estudiantes universitarios: Una revisión sistemática sobre su desarrollo y aplicación // Horizontes Revista de Investigación en Ciencias de la Educación. – 2025. – Vol. 9, No. 39. – P. 2857–2875. SciELO Bolivia
11. Ruiz Andaluz R.D. Impact of Metacognition on the Development of Autonomous Learning in University Students: A Systematic Review // Revista Scientific. – 2025. – Vol. 10, No. 37. – P. 318–339. SciELO
12. Chawla R.C. Advancing Equity Through Metacognitive Instruction in Higher Education: A Systematic Review // Frontiers in Education. – 2026. – Vol. 11. Frontiers
13. Garcia Macias V.M., Yoon García N.G., Anzules Avila X.L. Metacognición como eje didáctico en la evaluación del aprendizaje universitario // UNESUM – Ciencias. – 2026. DOI
14. Lawson C.A., McGuire S., Hodges R., Gray R., McGuire S.Y., Killingbeck M., Segovia J. Recipe for Success: Teaching Students Metacognitive and Self-Regulatory Learning Strategies // Learning Assistance Review. – 2021. – Vol. 26, No. 2. – P. 149–178. ERIC