Abstract
Ushbu maqolada milliy-rus ikki tilliligi sharoitida maktab yoshidagi o‘quvchilarning diskursiv kompetensiyasini shakllantirish uchun nazariy asoslangan kontseptual asos taqdim etiladi, e’tibor O‘zbekiston ta’lim tizimiga qaratilgan. O‘zbekiston maktablarida rus tili ko‘pincha chet tili sifatida o‘qitish (RCHT) uslubiga yaqin rasmiy ta’lim orqali o‘zlashtiriladi, shu bois diskursiv kompetensiya nafaqat kognitiv-lingvistik maqsad, balki o‘quvchilarning ko‘p tilli muhitga ijtimoiy, ta’lim va fuqarolik integratsiyasi mexanizmi sifatida ko‘rib chiqiladi. Sotsiomadaniy nazariya, kommunikativ kompetensiya modeli va ikki tillilik ta’limidagi so‘nggi yutuqlarga tayangan holda, maqola mavjud kontseptual yondashuvlarni sintez qiladi va ikki tilli o‘quvchilar uchun diskursiv kompetensiyaning asosiy tarkibiy qismlarini aniqlaydi. 2005–2025-yillarda nashr etilgan 45 ta tanlangan tadqiqot bo‘yicha tizimli adabiyotlar sharhi metodologiyasidan foydalanilgan holda kontseptual tahlil o‘tkazilib, to‘rt o‘zaro bog‘liq o‘lchovni – lingvistik-diskursiv, ijtimoiy-pragmatik, kognitiv- strategik va identifikatsion-refleksiv – birlashtiruvchi Integrativ ikki tilli diskursiv kompetensiya modeli (IBDCM) ishlab chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ikki tilli diskursiv kompetensiyani samarali rivojlantirish tillararo transfer mexanizmlarining izchil ifodalanishini, kontekstlashtirilgan diskurs skaffoldingini, tilni o‘rganishga integrativ yo‘nalishni va shaxsni tasdiqlovchi pedagogik yondashuvlarni talab qiladi. Ushbu asos O‘rta Osiyo til ta’limi ilm-fanidagi muhim bo‘shliqni to‘ldirib, ko‘p tilli O‘zbekiston maktablarida o‘quv dasturlarini ishlab chiqish, o‘qituvchilarni tayyorlash va baholash uchun madaniy jihatdan mos va empirik jihatdan asoslangan kontseptual bazani taqdim etadi.References
1. Djuraev R., Hamidov A. Language instruction in Uzbekistan secondary schools: Form over function // Journal of Central Asian Education. – 2019. – Vol. 7, № 2. – P. 44–59.
2. Митрофанова О.Д., Костомаров В.Г. Методика преподавания русского языка как иностранного. – М.: Русский язык, 1990.
3. Hymes D. On communicative competence // Sociolinguistics / Eds. J. Pride, J. Holmes. – Harmondsworth: Penguin, 1972. – P. 269–293.
4. Canale M., Swain M. Theoretical bases of communicative approaches to second language teaching and testing // Applied Linguistics. – 1980. – Vol. 1, № 1. – P. 1–47.
5. Canale M. From communicative competence to communicative language pedagogy // Language and communication / Eds. J. Richards, R. Schmidt. – London: Longman, 1983. – P. 2–27.
6. Bachman L.F. Fundamental considerations in language testing. – Oxford: Oxford University Press, 1990.
7. Council of Europe. Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment. – Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
8. Council of Europe. Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume. – Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2020.
9. Van Dijk T.A. Discourse and context: A sociocognitive approach. – Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
10. Flowerdew J., Richardson J.E. (Eds.). The Routledge handbook of critical discourse studies. – London: Routledge, 2018.
11. Grosjean F. Bilingual: Life and reality. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 2010.
12. Garcia O., Wei L. Translanguaging: Language, bilingualism and education. – London: Palgrave Macmillan, 2014.
13. Cummins J. Language, power and pedagogy: Bilingual children in the crossfire. – Clevedon: Multilingual Matters, 2000.
14. Bialystok E., Craik F.I.M., Luk G. Bilingualism: Consequences for mind and brain // Trends in Cognitive Sciences. – 2012. – Vol. 16, № 4. – P. 240–250.
15. Pavlenko A., Blackledge A. (Eds.). Negotiation of identities in multilingual contexts. – Clevedon: Multilingual Matters, 2004.
16. Mustajoki A., Protassova E., Vakhtin N. (Eds.). The soft power of the Russian language: Pluricentricity, politics and policies. – London: Routledge, 2021.
17. Shorish M. Language policy in post-independence Uzbekistan: Challenges and prospects // Language Policy. – 2017. – Vol. 16, № 3. – P. 319–337.
18. Rakhimova Z. Forming communicative competence in Russian as a second language: Implications for Uzbek-speaking learners // Russian Language Abroad. – 2021. – № 3. – P. 72–81.
19. Abdullayeva N., Yunusova S. Formation of dialogue and polylogue skills in russian among students of the B1 level in an uzbek school // Russian journal. – 2025. – 9 p.
20. Gardner R.C., Lambert W.E. Attitudes and motivation in second-language learning. – Rowley, MA: Newbury House, 1972.
21. Jabareen Y. Building a conceptual framework: Philosophy, definitions, and procedure // International Journal of Qualitative Methods. – 2009. – Vol. 8, № 4. – P. 49–62.
22. Leshem S., Trafford V. Overlooking the conceptual framework // Innovations in Education and Teaching International. – 2007. – Vol. 44, № 1. – P. 93–105.
23. Vygotsky L.S. Thought and language / Ed. & trans. A. Kozulin. – Cambridge, MA: MIT Press, 1986. (Original work published 1934).
24. Chamot A.U. Language learning strategy instruction: Current issues and research // Annual Review of Applied Linguistics. – 2005. – Vol. 25. – P. 112–130.
25. Tajfel H., Turner J.C. The social identity theory of intergroup behavior // Psychology of intergroup relations / Eds. S. Worchel, W. Austin. – Chicago: Nelson-Hall, 1986. – P. 7–24.
26. Norton B. Identity and language learning: Gender, ethnicity and educational change. – London: Longman, 2000.
27. Carlone H.B., Johnson A. Understanding the science experiences of successful women of color: Science identity as an analytic lens // Journal of Research in Science Teaching. – 2007. – Vol. 44, № 8. – P. 1187–1218.
28. Martin J.R., Rose D. Genres in discourse. – Cambridge: Cambridge University Press, 2012.