SUG‘ORILADIGAN KOLMATAJLANGAN TUPROQLARDA ION RADIUSI VA ELEMENTLAR MIGRATSIYASINING GEOKIMYOVIY QONUNIYATLARI
PDF

Keywords

kolmatajlangan tuproqlar, ion radiusi, migratsiya, geokimyo, irrigatsion landshaftlar, kationlar, anionlar, gumus-kompleks, biogeokimyoviy barerlar

How to Cite

SUG‘ORILADIGAN KOLMATAJLANGAN TUPROQLARDA ION RADIUSI VA ELEMENTLAR MIGRATSIYASINING GEOKIMYOVIY QONUNIYATLARI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(3), 380-385. https://doi.org/10.70728/

Abstract

Ushbu maqolada sug‘oriladigan alluvial-proluvial jinslar ustida shakllangan kolmatajlangan tuproqlarda kimyoviy elementlarning fazoviy taqsimlanishi, migratsiyasi va biogeokimyoviy barqarorligiga ion radiusining ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Ion radiusi, uning gidratlanish darajasi va sorbsion-komplekslar bilan o‘zaro ta’siri elementlarning yuvilish, cho‘kish, akkumulyatsiya va biogeokimyoviy barerlar orqali qayta taqsimlanish jarayonlarini belgilovchi asosiy omil sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada kichik, o‘rtacha va katta radiusli kationlar hamda yirik radiusli anionlarning irrigatsion landshaftlardagi geokimyoviy xatti-harakatlari tizimli ravishda bayon etilgan. “Ion radiusi - migratsiya” modeli asosida kolmatajlangan tuproqlarda elementlarning harakatchanligi, sorbsion barqarorligi va o‘simliklar tomonidan o‘zlashtirilish mexanizmlari yoritilgan.

PDF

References

1. Bozorboyev A., Karimov M., Tursunov R. Geokimyoviy monitoring va irrigatsion hududlarda elementlar migratsiyasi. – Tashkent: Fan, 2015. – 180 p.

2. Dennis P., McCarthy T., Johnson L. Biogeochemistry of irrigated soils // Environmental Research Studies. – 2018. – Vol. 22, No. 4. – P. 310–325.

3. Ghazaryan H.G., Kroyan S.Z. Genetic and agroindustrial features of meadow brown irrigated soils of Republic of Armenia in terms of climate change and desertification // Annals of Agrarian Sciences. – 2016. – DOI: 10.101.

4. Голованов Д.Л. Оазисноэ почвообразованиэ в крайнеариднйкҳ пустйнякҳ Монголии: автореферат диссертатсии. – Мосcоw, 2006.

5. Goncharova I.P. (2005). Irrigated soil geochemistry and element migration. Soil Science Journal, 10(2), 45–58.

6. Karimov M., Bozorboyev, A., & Tashpulatov, S. (2017). Sorbsion dynamics and microelement distribution in irrigated soils. Uzbek Journal of Soil Science, 4(2), 23–35.

7. Ковальский В. (2011). Колматационне процессй и икҳ геокҳимия. Мосcов: Наука. 2011

8. McCarthy D.P. Biogeochemistry of irrigated soils // Environmental Research Studies. – 2000. – Vol. 15, No. 3. – P. 210–225.

9. Молитсов А.В. Геокҳимия и биологическая аккумуляция элементов в колонизированнйкҳ почвакҳ. – Мосcоw: Наука, 2001. – 250 п.

10. Pauling L. The nature of the chemical bond. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1929. 500 p.

11. Petrosyan A.A. Sorption complexes and migration of trace elements in irrigated soils. – Tashkent: Fan, 2012. – 200 p.

12. Shannon R.D. Revised effective ionic radii and systematic studies of interatomic distances in halides and chalcogenides // Acta Crystallographica A. – 1976. – Vol. 32, No. 5. – P. 751–767.

13. Tursunov, R., Karimov, M., & Bozorboyev, A. (2016). Irrigated soils of Fergana Valley: Geochemical assessment. Uzbek Journal of Agriculture, 3(1), 15–28.

14 Akhmedov, S., & Islomov, T. (2014). Microelement migration and accumulation in irrigated lands. Central Asian Soil Science, 2(3), 45–59.

15. Ivanov, P., & Sidorov, V. (2009). Geochemical processes in irrigated soils of arid regions. Soil Research, 47(5), 367–380.

16. Сотиболдиева Г.Т. Фарғона вилояти кольматажланган тупроқларининг биогеокимёвий хусусиятлари ва улардан фойдаланиш.: дисс. автореф. б.ф.ф.д. (PhD) - Т.: 2018. 40-б

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.