Abstract
Ushbu maqolada 2022-2025 yillarda Farg‘ona vodiysining turli hududlarida o‘tkazilgan dala kuzatuvlari asosida invaziv hasharotlar va ularning ozuqa o‘simliklari o‘rtasidagi trofik aloqalar ekologik jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqotlar davomida 24 ta o‘simlik oilasi, 83 ta o‘simlik taksoni va 26 ta invaziv kompleks bo‘yicha jami 256 ta trofik aloqa o‘rganildi. Oilalar kesimida invaziv bosim notekis bo‘lib, ayrim xo‘jalik ahamiyatli oilalarda komplekslar soni yuqori darajada to‘plandi. Trofik nishalar funksional gildiyalarga ajratilganda sanchib-so‘ruvchi fitofaglar ulushi (43,4%) yetakchi bo‘lib, barg fitofaglari (24,6%) va poya-novda zararkunandalari (11,3%) keyingi o‘rinlarni egalladi. Keng polifag yondashuvida polifag komplekslar bilan bir qatorda tor doirali (1 oila bilan cheklangan) komplekslar ham mavjudligi aniqlandi. Natijalar asosida qishloq xo‘jaligi ekinlariga qarshi kurash va fitokarantin nuqtayi nazaridan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
References
1. Barzman, M., Bàrberi, P., Birch, A. N. E. va boshq. (2015). Eight principles of integrated pest management. Agronomy for Sustainable Development, 35, 1199-1215. doi:10.1007/s13593-015-0327-9.
2. Blackburn, T. M., Pyšek, P., Bacher, S. va boshq. (2011). A proposed unified framework for biological invasions. Trends in Ecology & Evolution, 26(7), 333-339. doi:10.1016/j.tree.2011.03.023.
3. Bonnamour, A., Gippet, J. M. W., Bertelsmeier, C. va boshq. (2021). Insect and o‘simlik invasions follow two waves of globalisation. Ecology Letters, 24(11), 2418-2428. doi:10.1111/ele.13863.
4. Early, R., Bradley, B. A., Dukes, J. S. va boshq. (2016). Global threats from invasive alien species in the twenty-first century and national response capacities. Nature Communications, 7, 12485. doi:10.1038/ncomms12485.
5. Forister, M. L., Novotny, V., Panorska, A. K. va boshq. (2015). The global distribution of diet breadth in insect herbivores. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(2), 442-447. doi:10.1073/pnas.1423042112.
6. Ings, T. C., Montoya, J. M., Bascompte, J. va boshq. (2009). Ecological networks–beyond food webs. Journal of Animal Ecology, 78(1), 253-269. doi:10.1111/j.1365-2656.2008.01460.x.
7. Kogan, M. (1998). Integrated pest management: Historical perspectives and contemporary developments. Annual Review of Entomology, 43, 243-270. doi:10.1146/annurev.ento.43.1.243.
8. Hulme, P. E. (2021). Unwelcome exchange: International trade as a direct and indirect driver of biological invasions worldwide. One Earth, 4(5), 666-679. doi:10.1016/j.oneear.2021.04.015.
9. Paini, D. R., Sheppard, A. W., Cook, D. C. va boshq. (2016). Global threat to agriculture from invasive species. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(27), 7575-7579. doi:10.1073/pnas.1602205113.
10. Zokirov, I.I. (2019). "Markaziy Fargonaning sabzavot-poliz ekinlari hasharotlari faunasi va ekologiyasi [Fauna and ecology of insects of melon crops of Central Ferghana]: Abstract of a doctoral dissertation in biological sciences." –Toshkent. – 313 p

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
