Keywords
o‘lkashunoslik muzeyi
ijtimoiy-madaniy institut
muzey- qo‘riqxona
V.L.
How to Cite
Abstract
Maqolada Samarqand viloyati tarixiy-o‘lkashunoslik muzeylarining ijtimoiy-madaniy institut sifatida shakllanishi va rivojlanishi 1874-yildan hozirgi kunga qadar tarixiy-xronologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot manbalari sifatida me’yoriy-huquqiy hujjatlar, “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasining rasmiy ma’lumotlari hamda ilmiy-ommabop nashrlardan foydalanildi. Muzey faoliyatida beshta bosqich ajratildi: 1874–1896-yillardagi dastlabki kolleksiya bosqichi; 1896–1917-yillardagi Samarqand statistika qo‘mitasi muzeyi bosqichi; sovet davrida institutsionallashuv; 1945– 1981-yillarda tarmoqning kengayishi (Ulug‘bek muzeyi, Ayniy uy-muzeyi, Afrosiyob muzeyi, viloyat o‘lkashunoslik muzeyi); 1982-yildan muzey-qo‘riqxona tizimi va mustaqillik davridagi huquqiy-tashkiliy yangilanish. Natijalar muzey mustamlaka ma’muriyatining o‘lkani o‘rganish vositasidan ko‘p tarmoqli davlat muzey-qo‘riqxonasiga aylanganini ko‘rsatadi. Manbalardagi sana farqlari alohida qayd etildi.References
1. Muzeylar to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, O‘RQ-177-son, 2008-yil 12-sentyabr. - URL: https://lex.uz/docs/-1391728.
2. Muzeylar faoliyatiga taalluqli me’yoriy hujjatlar to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 31-oktabrdagi 237-son qarori. - URL: https://lex.uz/mact/-1405685.
3. “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonunni ro‘yobga chiqarish uchun zarur bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash haqida: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 12-apreldagi 68-son qarori. - URL: https://lex.uz/uz/docs/- 1614719.
4. Berdaq nomidagi Qoraqalpoq adabiyoti tarixi davlat muzeyi va Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyini tashkil etish to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 13-apreldagi 206-son qarori. - URL: https://www.lex.uz/docs/- 5370794.
5. Samarqand va Afrosiyob shahar tarix muzeyi // “Samarqand” davlat muzey- qo‘riqxonasi rasmiy sayti. URL: https://samarkandmuseum.uz/uz/muzei-dlya- menyu/samarqand-va-afrosiob-shahar-tarix-muzeyi.
6. Mirzo Ulug‘bek memorial muzeyi va rasadxonasi // “Samarqand” davlat muzey- qo‘riqxonasi rasmiy sayti. - URL: https://samarkandmuseum.uz/uz/muzei-dlya-menyu/mirzo- ulugbek-memorial-muzeyi-va-rasavatoriyasi.
7. Sadriddin Ayniy yodgorlik uy-muzeyi // “Samarqand” davlat muzey- qo‘riqxonasi rasmiy sayti. URL: https://samarkandmuseum.uz/en/muzei-dlya- menyu/house-museum-of-sadriddin-ayni
8. Samarqanddagi o‘lkashunoslik muzeyi tarixi haqida // Ilmlar.uz, 2022-yil 2- dekabr. - URL: https://ilmlar.uz/samarqanddagi-olkashunoslik-muzeyi-tarixi-haqida/
9. Afrosiyob Samarqand muzeyi tarixi va rasmlari. Samarqand tarixiy obidalari // Ilmlar.uz, 2022-yil 28-noyabr. - URL: https://ilmlar.uz/afrosiyob-samarqand-muzeyi-tarixi- va-rasmlari/
10. «Afrosiyob» Samarqand muzeyi Meros.uz. URL: https://meros.uz/object/muzyei-afrosiab
11. Samarqandda Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi tashkil etiladi // Kun.uz, 2021-yil 14-yanvar. - URL: https://m.kun.uz/news/2021/01/14/samarqandda-mahmudxoja- behbudiy-uy-muzeyi-tashkil-etiladi
12. Samarqandda aylanish mumkin bo‘lgan 10 ta joy // Toshkent Afishasi, 2024-yil 25-sentyabr. - URL: https://www.afisha.uz/uz/gorod/2024/09/25/samarqand
13. Samarqand davlat muzey-qo‘riqxona kolleksiyalarining yaratilish tarixi // «O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida» loyihasi (legacy.uz). - URL: https://legacy.uz/uz/samarqand-davlat-muzey-qoriqxona-kolleksiyalarining-yaratilish-tarixi/
14. Samarqand viloyat o‘lkashunoslik muzeyi Vikipediya. URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_viloyat_o%CA%BBlkashunoslik_muzeyi
15. Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi Vikipediya. URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_davlat_muzey-qo%CA%BBriqxonasi
16. Samarqand badiiy muzey-qo‘riqxonasi (“Samarqand” davlat muzey- qo‘riqxonasi) // Vikipediya. - URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_badiiy_muzey- qo%CA%BBriqxonasi
17. Afrosiyob muzeyi // Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/wiki/Afrosiyob_muzeyi.24.09.2026.
18. Садикова Н. Музейное дело в Узбекистане. Ташкент: Фан, 1975.
19. Юсупов М.С. 50-летие Самаркандского музея. 1896–1946 гг. - Самарканд, 1948.
20. Иваницкий И. Первый музей в Самарканде // Материалы Узбекско- Итальянского проекта «Между прошлым и будущим». - 2002.
21. Самаркандскому музею Samcity.uz, 2016. URL: https://samcity.uz/news/583-samarkandskomu-muzeyu-120-let (дата обращения: 24.09.2026).
22. Государственный музей истории и культуры Узбекистана (Самарканд) // Википедия. https://ru.wikipedia.org/wiki/Государственный_музей_истории_и_культуры_Узбекистан а_Самарканд. 24.09.2026.