Keywords
sanoatni harbiylashtirish
evakuatsiya
mudofaa sanoati
Bekobod metallurgiya zavodi
Angren
rekonversiya
toʻrtinchi besh yillik
mehnat resurslari
paxta yakkahokimligi.
How to Cite
Abstract
Maqolada 1941–1950-yillarda Oʻzbekiston sanoatining harbiy izga oʻtkazilishi va urushdan keyingi rekonversiya jarayoni rasmiy hujjatlar, ensiklopedik nashrlar, arxiv materiallariga asoslangan ilmiy tadqiqotlar va korxonalar tarixi manbalari asosida tahlil qilingan. Muammoviy-xronologik va statistik-qiyosiy metodlar yordamida jarayon uch bosqichga — sanoatni harbiy izga oʻtkazish va evakuatsiya (1941–1942), yangi tarmoqlar yaratish va ishlab chiqarishni toʻla quvvatga chiqarish (1943–1945), rekonversiya va toʻrtinchi besh yillik (1946–1950) — ajratilgan. Yuzga yaqin koʻchirilgan korxonaning joylashtirilishi, Bekobod metallurgiya zavodi, Angren koʻmir koni va yangi elektr stansiyalarining qurilishi, front uchun yetkazib berilgan mahsulotlar hajmi tizimlashtirilgan. Shu bilan birga harbiylashtirishning ijtimoiy narxi — mehnatga majburiy safarbarlik, aholi isteʼmolining cheklanishi, qishloq xoʻjaligining zaiflashuvi — va rekonversiya davrida respublikaning xom ashyo ixtisosining mustahkamlanishi kabi tuzilmaviy muammolar ochib berilgan. 1941–1950-yillar Oʻzbekiston uchun ham industrial sakrash, ham iqtisodiy qaramlikning chuqurlashuvi davri boʻlgani asoslangan.References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktabrdagi PQ-4495-son «Ikkinchi jahon urushida qozonilgan gʻalabaning 75 yilligini munosib nishonlash toʻgʻrisida»gi qarori va unga ilova maʼlumotnoma. URL: https://lex.uz/ru/docs/-4664439
2. Ziyoyev H. Oʻzbekiston mustaqilligi uchun kurashlarning tarixi (miloddan avvalgi II asrdan to 1991-yil 31-avgustgacha). – Toshkent: Sharq, 2001. – 464 b.
3. Oʻzbekiston tarixi (1917–1991-yillar). Ikkinchi kitob: 1939–1991-yillar / Masʼul muharrirlar R. Abdullayev, M. Rahimov, Q. Rajabov. – Toshkent: Oʻzbekiston, 2019.
4. Haydarov I.M. Oʻzbekistonning koʻmir sanoati tarixiga doir (1940–1970-yillar) // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Vol. 1, Issue 9. – B. 478–483.
5. Mamatqulov B. Oʻzbekiston janubiy viloyatlarida sanoat korxonalarining tashkil etilishi va hududlar sanoatining ixtisoslashuvi jarayonining tarixiy tahlili (1930–1950-yy.) // OʻzMU xabarlari. Tarix. – 2024.
6. Ikkinchi jahon urushi // Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2005.
7. Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi // Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000–2005.
8. Ikkinchi jahon urushi yillarida Oʻzbekistonda 300 ta sanoat korxonasi faqat harbiy mahsulot ishlab chiqargan // «Yangi Oʻzbekiston» gazetasi. – 2020, 8-may. URL: https://yuz.uz/uz/news/ikkinchi-jahon-urushi-yillarida-ozbekistonda-300-ta-sanoat- korxonasi-faqat-harbiy-mahsulot-ishlab-chiqargan
9. Urush yillarida Oʻzbekiston sanoati va qishloq xoʻjaligi: oʻquv materiali / Ijtimoiy fanlar kafedrasi. URL: https://hozir.org/urush-yillarida-ozbekiston-sanoati-va-qishloq- xojaligi.html
10. Tarix // «Toshkent mexanika zavodi» AJ rasmiy sayti. URL: https://special- uz.tmz.uz/istoriya
11. Ikkinchi jahon urushiga 80 yil: Oʻzbekistondan olib ketilgan askar, ishchi, qurol, oziq-ovqat pullar Qalampir.uz. may. URL: https://www.qalampir.uz/uz/news/ikkinchi-zha%D2%B3on-urushiga-80-yil-uzbekistondan- olib-ketilgan-askar-ish-chi-k-urol-ozik-ovk-at-va-pullar-118660
12. Куманев Г.А. Война и эвакуация в СССР. 1941–1942 годы // Новая и новейшая история. – 2006. – № 6. – С. 7–27.
13. Oʻzbekistonda urushdan soʻng xalq xoʻjaligi: oʻquv materiali / Buxoro davlat universiteti elektron kutubxonasi. URL: https://elib.buxdu.uz/index.php/pages/referatlar- mustaqil-ish-kurs-ishi/item/13201-o-zbekistonda-urushdan-so-ng-xalq-xo-jaligi
14. Amerika razvedkasi Oʻzbekistonda nimalarni oʻrgangan? // Oyina.uz. – 2026, 10- aprel. URL: https://oyina.uz/uz/article/4581
15. Urushdan keyingi yillarda Oʻzbekistonda agrar siyosat (1946–1953-yy.) // Jamiyat va innovatsiyalar – Общество и инновации – Society and innovations. – 2026. – Special Issue 05. URL: https://inscience.uz/index.php/socinov/article/download/5212/5146/14866