Keywords
foto hujjatlar
fotonegativlar
kino hujjatlar
tarixiy manba
vizual arxiv
“Samarqand” davlat muzey-qoʻriqxonasi
XIX–XX asrlar
Markaziy Osiyo tarixi.
How to Cite
Abstract
Ushbu maqola XIX asr oxiri – XX asr birinchi yarmiga tegishli Samarqand tarixini oʻrganishda foto, fotonegativ va kino hujjatlarning tarixiy va ilmiy ahamiyatini tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqot asosini “Samarqand” davlat muzey- qoʻriqxonasining hujjatli fondida saqlanayotgan 54 185 ta saqlash birligidan iborat foto va fotonegativlar kolleksiyasi tashkil etadi. Mazkur fondda G.A. Pankratev, V.I. Kotovskiy, S.M. Prokudin-Gorskiy va boshqa fotograflarning noyob ishlari mavjud boʻlib, ular arxitektura yodgorliklari, mahalliy aholi turmush tarzi, hunarmandchilik, diniy marosimlar, taʼlim tizimi va ijtimoiy-siyosiy hayotni aks ettiradi. Maqolada vizual hujjatlarning tarixiy manba sifatidagi metodologik jihatlari koʻrib chiqiladi, ularning anʼanaviy yozma manbalar bilan qiyosiy tahlili amalga oshiriladi. Ilmiy tadqiqot natijalari foto-hujjatli manbalarning Markaziy Osiyo tarixini oʻrganishdagi oʻrnini yangi nuqtai nazardan baholash imkonini beradi.References
1. “Samarqand” davlat muzey-qoʻriqxonasi hujjatlar fondi. Foto va fotonegativlar kolleksiyasi. – Samarqand, 1930-1980-yillar. (54 185 ta saqlash birligi.)
2. Панкратьев Г.А. Фотоальбом исторических памятников г. Самарканда. – Самарканд, 1894–1904.
3. Prokudin-Gorskiy S.M. Samarkand fotosuratlari toʻplami (1905–1915). – Library of Congress, Washington D.C.
4. Suxareva O.A. Samarqandning etnik va madaniy tarixi boʻyicha tadqiqotlar. – Toshkent: Fan, 1970.
5. Majidov A.S. XVIII asr oʻrtalari va XIX asrda Samarqandning tasvirlari haqida // Horizon: Journal of Humanity and Artificial Intelligence. – 2023. – Vol. 2, № 5. – B. 51–58.
6. Samarqand tarixi. IX jild. – Samarqand: Zarafshon, 2010.
7. Samarqand qadimiy davrdan boshlab to XIII asr boshlarigacha (Afrosiyob materiallari asosida). – Samarqand, 1995.
8. XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlarida Samarqand viloyati sanoati tarixi // Pedagogs jurnali. – 2023.
9. The Role of the Samarkand State Museum-Reserve in the Preservation and Musealisation of Cultural Heritage Monuments // Global Research Network. – 2022.
10. Martines Munyes P. Pol Nadardan 136 yil oʻtib: Oʻzbekiston fotograf nigohida // Novastan portali. – 2026 yil sentabr. (https://novastan.org/en/uzbekistan/paul-nadar- uzbekistan-photography/)
11. "Suratlarda aks etgan tarix" foto koʻrgazmasi haqida // UzA. – 2020 yil 28 avgust.
12. Захидов П.Ш. Архитектурное наследие Самарканда. – Ташкент: Узбекистан, 1996.
13. Бурнашева Н.И. Фотодокументы как исторический источник. – Ташкент: Фан, 1988.
14. Amir Temur davri meʼmoriy yodgorliklari. – Samarqand: Zarafshon, 2004.
15. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi: Arxiv va fond materiallari katalogi. – Toshkent, 2021.