Vol. 8 No. 9 (2026), Articles
Vol. 8 No. 9 (2026)

ҚУМ-ТУЗ ҚАТЛАМЛАРИНИ БУРҒИЛАНГАНДАГИ БУРҒИЛАШ ШЛАМЛАРИНИ УТИЛИЗАТСИЯ ҚИЛИНИШДА АТРОФ-МУҲИТ ҲОЛАТИНИНГ ЯХШИЛАШ ЧОРА ТАДБИРЛАРИ

Articles
Published 2026-10-10
А.М. Муртазаев
ТДТУ нефт ва газ факултети профессори, т.ф.н.
З. Бозорова
А. Абдалимов
Э. Бўронов
И. Мамбетаминов
PDF

Keywords

бурғилаш шлами
бурғилаш чиқиндилари
утилизация
қайта ишлаш
атроф-муҳит
экологик хавфсизлик
нефть ва газ қудуқлари
Кўкдумалоқ кони
иқтисодий самарадорлик.

How to Cite

ҚУМ-ТУЗ ҚАТЛАМЛАРИНИ БУРҒИЛАНГАНДАГИ БУРҒИЛАШ ШЛАМЛАРИНИ УТИЛИЗАТСИЯ ҚИЛИНИШДА АТРОФ-МУҲИТ ҲОЛАТИНИНГ ЯХШИЛАШ ЧОРА ТАДБИРЛАРИ. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 2151-2158. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.279
ACM ACS APA ABNT Chicago Harvard IEEE MLA Turabian Vancouver AMA

Download Citation

Endnote/Zotero/Mendeley (RIS) BibTeX

Abstract

Ушбу мақолада нефть ва газ қудуқларини бурғилаш жараёнида ҳосил бўладиган бурғилаш шламларини утилизация қилиш ва қайта ишлаш орқали атроф-муҳит ҳолатини яхшилаш масалалари кўриб чиқилган. Бурғилаш шламлари таркибидаги углеводородлар, оғир металлар, минерал тузлар ва бошқа кимёвий компонентларнинг тупроқ, ер ости сувлари ҳамда атроф-муҳитга салбий таъсири таҳлил қилинган. Чиқиндиларни анъанавий усулда сақлаш ва утилизация қилиш билан замонавий қайта ишлаш технологияларининг экологик ва иқтисодий самарадорлиги таққосланган. Кўкдумалоқ конидаги 5500 м чуқурликдаги қудуқ мисолида ҳосил бўлган бурғилаш чиқиндиларини қайта ишлаш бўйича иқтисодий ҳисоб-китоблар келтирилган. Таклиф этилаётган технология ёрдамида чиқиндилар ҳажмини камайтириш, технологик сувни қайта фойдаланиш, экологик хавфларни пасайтириш ва қўшимча маҳсулот олиш имкониятлари асосланган. Тадқиқот натижалари бурғилаш шламларини экологик хавфсиз бошқариш ҳамда нефть-газ корхоналарининг иқтисодий самарадорлигини ошириш имконини беришини кўрсатади.
PDF

References

1. Ўзбекистон республикасининг қонуни. ЕР ОСТИ БОЙЛИКЛАРИ ТЎҒРИСИДА (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1994 й., 10-сон, 252-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 й., 2-сон, 56-модда; 1998 й., 5-6-сон, 102-модда, 9-сон, 181-модда; 2000 й., 7-8-сон, 217-модда).

2. А.М.Муртазаев., С.Ш. Хабибуллаев “Нефть ва газ қудуқларини бурғилашда экологиянинг ўрни” Инновацион техника ва технологияларнинг атроф муҳит муҳофазаси соҳасидаги муаммо ва истиқболлари, 396-373 бет., Тошкент., 17-19 сентябрь, 2020 йил.

3. O. Akhmedova ва бош. “Production of low-sulfur fuel distillates from waste tyres via pyrolysis and their application in petroleum refining” Journal of Ecological Engineering, 2026, 27(8), 106–122 https://doi.org/10.12911/22998993/220257ISSN 2299–8993, License CC-BY 4.0 4.Journal of Ecological Engineering, 2026, 27(8), 106–122 https://doi.org/10.12911/22998993/220257 ISSN 2299–8993, License CC-BY 4.0.

5. Bourgoyne A.T. ва бошқалар. Applied Drilling Engineering. Society of Petroleum Engineers.

6. Mitchell R.F., Miska S.Z. Fundamentals of Drilling Engineering. Society of Petroleum Engineers.

7. Caenn R., Darley H.C.H., Gray G.R. Composition and Properties of Drilling and Completion Fluids. Gulf Professional Publishing.

8. Rabia H. Well Engineering & Construction. Entrac Consulting.

9. API. Recommended Practice for Environmental Management in Exploration and Production Operations.

10. Neff J.M. Composition, Environmental Fates, and Biological Effects of Water Based Drilling Muds and Cuttings Discharged to the Marine Environment. Battelle Press.