Abstract
Tadqiqotda sug‘oriladigan sur tusli qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlarda sho‘rlanish darajasi, tuproq profili chuqurligi va yil fasllarining proteaza hamda ureaza fermentlari faolligiga ta’siri o‘rganildi. Natijalarga ko‘ra, har ikki fermentning eng yuqori faolligi 0-25 sm qatlamda, ayniqsa yoz mavsumida qayd etildi. Sho‘rlanish darajasi ortishi va profil chuqurlashishi bilan proteaza va ureaza faolligi izchil kamaygan. O‘rtacha sho‘rlangan tuproqlarda yozgi davrda proteaza faolligi sho‘rlanmagan variantga nisbatan 30,2 %, ureaza faolligi esa 37,1 % ga kamaygan. Olingan natijalar sho‘rlanish tuproqdagi oqsil birikmalarining parchalanishi va azot aylanishi bilan bog‘liq fermentativ jarayonlarni cheklashini ko‘rsatdi.References
1. Jo‘rayeva O.T. Tuproq unumdorligini oshirishda fermentlarning roli // Science and Education Scientific Journal. – 2023. – № 5. – B. 149–155.
2. Kudatov X.A. Fermentlarning tuproq unumdorligi hamda biologik faolligidagi ahamiyati // “Status and Development Prospects of Fundamental and Applied Microbiology: The Viewpoint of Young Scientists” International Scientific and Practical Conference. – 2024. – B. 352–354. – DOI: 10.5281/zenodo.13837257.
3. Mamaraximov B.I., Mamatkulov I.Sh., Muratkasimov A.S., Usmanov U.Z. Lalmi tipik bo‘z tuproqlarda fermentlar faolligi va gumifikatsiyaning mavsumiy dinamikasi // Agrokimyo, himoya va o‘simliklar karantini. – 2025. – № 5. – B. 551–557. – DOI: 10.63241/2025581akhv.
4. Negi M., Kumar P., Chauhan A., Sharma S., Sharma H.D., Sharma K. Linking soil enzymes and microbial community dynamics with organic carbon fluctuations for sustaining the soil health // Scientific Reports. – 2026. – Vol. 16. – Article 13146. – DOI: 10.1038/s41598-026-43619-0.
5. Sanchez-Hernandez J.C., Navarro Pacheco N.I., Andrade Cares X., Semerád J., Cajthaml T., Megharaj M. Soil enzyme dynamics under PFAS contamination in arid and Mediterranean soils // npj Emerging Contaminants. – 2026. – Vol. 2. – Article 30. – DOI: 10.1038/s44454-026-00050-4.
6. Sharma S., Gupta N., Chakkal A.S., Sharma N., Alamri S., Siddiqui M.H., Haider F.U. Changes in enzyme activities in salt-affected soils during incubation study of diverse particle sizes of rice straw // Agriculture. – 2023. – Vol. 13, No. 9. – Article 1694. – DOI: 10.3390/agriculture13091694.
7. Sun J., Yang L., Wei J., Quan J., Yang X. The responses of soil bacterial communities and enzyme activities to the edaphic properties of coal mining areas in Central China // PLoS ONE. – 2020. – Vol. 15, No. 4. – Article e0231198. – DOI: 10.1371/journal.pone.0231198.
8. Zhu D., Zhou Y., Hui D. Altitudinal variation of soil extracellular enzyme activity in a subtropical evergreen broad-leaved forest // BMC Microbiology. – 2025. – Vol. 25. – Article 428. – DOI: 10.1186/s12866-025-04131-z.
9. Гафурова Л.А., Саидова М.Э. Влияние почвенно-экологических факторов на изменение ферментативной активности засоленных почв Южного Приаралья // Научное обозрение. – 2019. – № 3. – С. 5–8.
10. Раимбаева Г.Ш., Исмоилов Д.Ш., Мамадалиева М.Н., Рахмонқулов И.Н. Микроэлементы и активность ферментов в эродированных серозёмных почвах // Agrokimyo, himoya va o‘simliklar karantini. – 2023. – № 1. – С. 93–95.
