Abstract
В статье рассмотрены систематическое положение, морфологические и биологические особенности, экологическая пластичность, распространение, хозяйственное и биологически активное значение Nepeta cataria L. (Lamiaceae) с акцентом на возможности её изучения в условиях Республики Каракалпакстан. Актуальность исследования определяется аридностью региона, высокой пространственной неоднородностью почвенно-гидрологических условий, засолением и необходимостью расширения ассортимента лекарственных и ароматических растений. Современные таксономические данные подтверждают естественное распространение вида в Центральной Азии, включая Узбекистан. Вместе с тем опубликованные сведения о современном распространении, ценопопуляционной структуре, продуктивности и солеустойчивости N. cataria именно в Каракалпакстане недостаточны. В связи с этим предложена программа комплексного изучения вида, включающая флористические, геоботанические, фенологические, физиологические, интродукционные и фитохимические исследования.References
1. Plants of the World Online. Nepeta cataria L. Royal Botanic Gardens, Kew. https://powo.science.kew.org/taxon/452333-1
2. Sharma A., Cooper R., Bhardwaj G., Cannoo D.S. The genus Nepeta: Traditional uses, phytochemicals and pharmacological properties // Journal of Ethnopharmacology.
2021. Vol. 268.
113679. DOI: 10.1016/j.jep.2020.113679.
3. Salehi B. et al. Pharmacological and chemical features of Nepeta L. genus: Its importance as a therapeutic agent // Journal of Ethnopharmacology. 2018.
4. Ali M. et al. Phytochemistry and Pharmacological Properties of the Genus Nepeta Documented Between 2021 and 2025 // ChemistrySelect.
2026. DOI: 10.1002/slct.202600049.
5. O'zbekiston kimyo jurnali. 2017. №6. Исследование химического состава, антимикробной и антиоксидантной активности эфирных масел Nepeta cataria L. и Salvia officinalis.
6. Komiljon T. et al. Flora of the Dzhizak Province, Uzbekistan. China Forestry Publishing House, 2020. 523 p.
7. Ташкентский государственный аграрный университет. Исследование экологии Nepeta L. флоры Узбекистана и интродукции лекарственных видов. Материалы диссертационного исследования, 2024.
8. Varma P.N. Pharmacognosy of Nepeta cataria // Ancient Science of Life. PMCID: PMC3331250.
9. Abdullayev Sh., Mamadjonova M., Xoshimov A. Zufo o'simligi (Nepeta L.) turkumi turlari va ularning tarkibi haqida qisqacha ma'lumot // Scientific Bulletin of Namangan State University. 2020.
10. Mamadalieva N.Z., Mamedov N.A., Craker L.E., Tiezzi A. Ethnobotanical uses and cytotoxic activities of native plants from the Lamiaceae family in Uzbekistan // Acta Horticulturae.
2014. Vol.
1030. P. 61–70.
11. Vvedenskiy A.I. Flora of Uzbekistan. Tashkent: Fan,
1961. Vol. 5.
12. Plants of the World Online. Nepeta L. Royal Botanic Gardens, Kew. https://powo.science.kew.org/taxon/328179-2
13. Ajiev A.B., Almenova G.P. Ecological and cenotic analysis of wild relatives of cultivated plants of the Republic of Karakalpakstan and Khorezm // The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering.
2021. P. 40–47. DOI: 10.37547/tajabe/Volume03Issue01-07.
14. Ajiev A.B., Mambetullaeva S.M. Ecological analysis of the impact of factors on the spatial distribution of wild relatives of cultivated plants of the Karakalpak Priaralie // Journal of Pharmaceutical Negative Results.
2022. Vol.
13. Special Issue
7. P. 3214–3218. DOI: 10.47750/pnr.2022.13.S07.419.
15. Ajiev A.B. Current state of natural focals of wild communities of cultural plants // Science and Education in Karakalpakstan. 2020. №3. P. 24–30.