CHIRCHIQ-OHANGARON HAVZASIDA HAVO HARORATI VA ATMOSFERA YOGʻINLARINING YAQIN KELAJAKDA (2030-YIL) KUTILAYOTGAN OʻZGARISHLARINI GLOBAL IQLIM MODELLARI ASOSIDA BAHOLASH
PDF

Keywords

iqlim oʻzgarishi
iqlim ssenariysi
global iqlim modellari
havo harorati
atmosfera yogʻinlari
Piskom meteostansiyasi
Chirchiq-Ohangaron havzasi.

How to Cite

CHIRCHIQ-OHANGARON HAVZASIDA HAVO HARORATI VA ATMOSFERA YOGʻINLARINING YAQIN KELAJAKDA (2030-YIL) KUTILAYOTGAN OʻZGARISHLARINI GLOBAL IQLIM MODELLARI ASOSIDA BAHOLASH. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 1589-1600. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.205

Abstract

Maqolada Chirchiq-Ohangaron havzasida havo harorati va atmosfera yogʻinlarining yaqin kelajakda (2030-yil) kutilayotgan oʻzgarishlari baholandi. Material sifatida Piskom meteorologik stansiyasining bazaviy iqlimiy davrdagi meʼyoriy qiymatlari hamda Oʻzbekiston sharoitiga moslashtirilgan CCCM, UKMO, GFDL va GISS global iqlim modellari maʼlumotlaridan foydalanildi. Qiyosiy-tahliliy, statistik va hisoblash usullari qoʻllanildi. CCCM modeli boʻyicha yogʻinlarning 11% ga kamayishi, qolgan modellar boʻyicha 6÷14% ga ortishi, havo haroratining barcha modellarda 3,4÷6,5 °C ga koʻtarilishi aniqlandi. Oʻz hisoblarimizga koʻra, qishki yogʻinlar 62 mm ga, yozgi yogʻinlar 26 mm ga ortishi, oʻrtacha yillik havo harorati 1,8 °C ga koʻtarilishi kutilmoqda.
PDF

References

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni. “Oʻzbekiston-2030” strategiyasi toʻgʻrisida. – URL: https://lex.uz/docs/6600413.

2. Всемирный доклад Организации Объединенных Наций о состоянии водных ресурсов, 2020 г. Водные ресурсы и изменение климата. – Париж: ЮНЕСКО, 2020. – URL: www.unesco.org/water/wwap.

3. Ольдекоп Э.М. Зависимость режима р. Чирчик от метеорологических факторов // Тр. Метеорол. отдела гидром. части в Туркестанском крае. – Ташкент, 1918. – Вып. 89. – 83 с.

4. Шульц В.Л. Реки Средней Азии. Ч. 1, 2. – Л.: Гидрометеоиздат, 1965. – 691 с.

5. Денисов Ю.М. Схема расчета гидрографа стока горных рек. – Л.: Гидрометеоиздат, 1965. – 103 с.

6. Щеглова О.П., Хикматов Ф. Климатическая модель формирования стока рек в горных бассейнах рек Средней Азии // Изв. АН УзССР. Сер. техн. наук. – 1982. – № 6. – С. 43–46.

7. Глазырин Г.Е., Хикматов Ф.Х., Аденбаев Б.Е., Юнусов Г.Х. и др. Методика исследования гидрологического режима горных рек. – Ташкент: Fan va texnologiyalar, 2016. – 172 с.

8. Хикматов Ф.Х., Юнусов Г.Х., Хакимова З.Ф., Зияев Р.Р., Эрлапасов Н.Б. Закономерности формирования водных ресурсов горных рек в условиях изменения климата. – Ташкент: Инновацион ривожланиш нашриёт-матбаа уйи, 2020. – 232 с.

9. Спекторман Т.Ю. Сценарий изменения климата для территории Узбекистана и зоны формирования стока рек Сырдарьи и Амударьи // Изменение климата: причины, последствия и меры реагирования. Бюллетень № 9. – Ташкент, 2015. – С. 29–39.

10. Чуб В.Е. Изменение климата и его влияние на гидрометеорологические процессы, агроклиматические и водные ресурсы Республики Узбекистан. – Ташкент: НИГМИ, 2007. – 133 с.

11. Щетинников А.С. Ледники бассейна реки Пскем. – Л.: Гидрометеоиздат, 1976. – 121 с.

12. Хакимова З.Ф. Чирчиқ ҳавзаси дарёлари йиллик оқими миқдорларининг ўзаро боғлиқлигини статистик баҳолаш // “Замонавий географик тадқиқотлар: назария, амалиёт, инновация” мавзуидаги Халқаро илмий-амалий конференция материаллари. – Самарқанд, 2023. – Б. 83–87.