Abstract
Maqolada Crocus sativus L. o‘simligining botanik-morfologik xususiyatlari, ontogenez bosqichlari va mavsumiy rivojlanish qonuniyatlari Xorazm viloyati sharoitida o‘rganilgan. Tadqiqotlar 2024–2025-yillarda Xorazm Ma’mun akademiyasining Xiva tumanidagi tajriba bazasida olib borilgan. O‘simlikning vegetatsiya boshlanishi va yakunlanishi, g‘unchalash hamda gullash muddatlari fenologik kuzatuvlar asosida aniqlangan. Natijalarga ko‘ra, 2024-yilda vegetatsiya davomiyligi 233–235 kunni, 2025-yilda esa 240–243 kunni tashkil etgan. G‘unchalash va gullash muddatlarida yillar bo‘yicha farqlar kuzatilgan. Shuningdek, o‘simlikning tu ganakpiyozi, barglari va generativ organlarining morfologik belgilari tavsiflangan. Olingan ma’lumotlar Crocus sativus L. ning Xorazm viloyati sharoitidagi mavsumiy rivojlanish xususiyatlarini baholash hamda uni introduksiya qilish istiqbollarini o‘rganishda ilmiy ahamiyatga ega.References
1. Srivastava R., Ahmed H., Dixit R.K., Dharamveer, Saraf S.A. Crocus sativus L.: A comprehensive review. Pharmacognosy Reviews.
2010. Vol. 4, No.
8. P. 200–208.
2. Cardone L., Castronuovo D., Perniola M., Cicco N., Candido V. Saffron (Crocus sativus L.), the king of spices: An overview. Scientia Horticulturae.
2020. Vol.
272. Article 109560.
3. Schmidt T. et al. Adding color to a century-old enigma: multi-color chromosome identification unravels the autotriploid nature of saffron (Crocus sativus) as a hybrid of wild Crocus cartwrightianus cytotypes. New Phytologist.
2019. Vol. 222, No.
4. P. 1965–1980.
4. Flora of China. Crocus sativus Linnaeus. Vol.
24. P.
313. Elektron botanik tavsif: eFloras — Crocus sativus.
5. Plants of the World Online. Crocus sativus L. Royal Botanic Gardens, Kew. Taksonomik ma’lumot.
6. Rezaee R., Hosseinzadeh H.
2013. Safranal: From an aromatic natural product to a rewarding pharmacological agent. Iran J. Basic. Med. Sci.
16. Pp.12-26.
7. Cardone L, Castronuovo D, Perniola M, Cicco N, Candido V.
2019. Evaluation of corm origin and climatic conditions on saffron (Crocus sativus L.) yield and quality. J Sci Food Agric. 99(13). Pp.5858-5869.
8. Uranov A.A. Ontogenez i vozrastnoy sostav populyasiy svetkovix rasteniy. Izd. Moskva. Nauka. 1967. 9-15 s.
9. Fedorov Al.A., Artyushenko Z.T. Atlas po opisatel'noy morfologii visshix rasteniy. Svetok. -L.: Nauka, 1975.
10. Amagase, H., Handel, R.,
2008. Randomized, blind, placebo-controlled human clinical studies showed waist circumference reduction by an intake of standardized Lycium barbarum fruit juice. Obesity. Nature Publishing Group. S 293–S 293, 75 Varick St, 9th Flr, New York, Ny 10013-1917 USA.
11. Rabotnov T.A. Osnovniye voprosi izucheniya merofitotsenopopulyatsiy // Byul. MOIP. Otd. biol.
1992. T. 97, vip.
3. S. 109-110.
12. Borisova I.V. Sezonnaya dinamika rastitelnogo soobshestva. V kn. Polevaya geobotanika,t.4. JL, Izd-vo «Nauka»,
1972. S. 5-136.
13. Beydman I.N. Metodika izucheniya fenologii rasteniy i rastitelnix soobshestv. Novosibirsk, 1974, 155 s.
14. Ashurmetov.O.A., Qarshiboyev.X.Q, Qarshiboyev.J. X. O‘simliklarning o‘sishi va rivojlanishini o‘rganish yuzasidan ilmiy-tadqiqot ishlarini o‘tkazishga oid ayrim metodik ko‘rsatmalar. – Guliston. 2008. – B. 20.
15. Zaysev G.N. Matematika v eksperimentalnoy botanike. – M.: Nauka, 1990. 296 s.
16. Milajerdi A, Jazayeri S, Shirzadi E, et al. The effects of alcoholic extract of saffron (Crocus satious L.) on mild to moderate comorbid depression-anxiety, sleep quality, and life satisfaction in type 2 diabetes mellitus: a double-blind, randomized and placebo-controlled clinical trial. Complement Ther Med. 2018;41: 196-202.
