Abstract
Jadal jismoniy mashqlar oksidlovchi stress, yallig‘lanish va mushaklarning shikastlanishini keltirib chiqaradi, bu esa sport natijalari hamda tiklanish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu keng qamrovli sharh maqola mazkur fiziologik stress omillarini kamaytirishda o‘simliklardan olingan biofaol birikmalarning molekulyar mexanizmlari va klinik samaradorligi bo‘yicha mavjud ilmiy dalillarni umumlashtiradi. Maqolada o‘simlik manbalaridan olinadigan biofaol birikmalar, ayniqsa polifenollar va boshqa fitokimyoviy moddalar, redoks signalizatsiyasi, yallig‘lanish yo‘llari hamda hujayraviy stress javoblarini modulyatsiya qilish orqali qanday himoya ta’sirini namoyon etishi tahlil qilingan. Asosiy natijalar kurkumin, kversetin, resveratrol va nordon gilos (tart cherry) tarkibidagi antosianinlar kabi birikmalar mushak shikastlanishi (kreatin kinaza), oksidlovchi stress (lipid peroksidlanishi) va yallig‘lanish (IL-6, CRP) ko‘rsatkichlarini kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq, biologik o‘zlashtirilishdagi muammolar hamda klinik tadqiqotlarda kuzatilgan nomuvofiq natijalar ularning formulatsiyasini yanada takomillashtirish zarurligini ta’kidlaydi. Sharh maqola mexanistik kashfiyotlar bilan sport ovqatlanishidagi amaliy qo‘llanmalar o‘rtasidagi tafovutni tushunish uchun muhim ilmiy asos yaratadi.References
1. Lin S, Jiang J, Rezaei MJ, et al. Bioactive plant compounds and exercise: from molecular mechanisms to clinical applications. Phytochemistry Reviews. 2026;25(3):2183- 2231.
2. D‘Angelo S. Polyphenols: Potential Beneficial Effects of These Phytochemicals in Athletes. Current Sports Medicine Reports. 2020;19(7):260-265.
3. Vargas-Mendoza N, et al. Phytochemicals and modulation of exercise-induced oxidative stress: a novel overview of antioxidants. American Journal of Translational Research. 2022;14(11):8292-8314.
4. Bell PG, et al. Montmorency cherries reduce the oxidative stress and inflammatory responses to repeated days high-intensity stochastic cycling. Nutrients. 2014;6(2):829-843.
5. Campbell MS, et al. Influence of curcumin on performance and post-exercise recovery. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2021;61(7):1152-1162.
6. Oxidative stress assessment in exercise: meta-analysis. Physiological Reports (Wiley).
7. Systematic review and meta-analysis of antioxidants on post-exercise biomarkers in athletes. Journal of Exercise Physiology. 2025.
8. Sureda A, et al. Polyphenols: well beyond the antioxidant capacity: polyphenol supplementation and exercise-induced oxidative stress and inflammation. Current Pharmaceutical Biotechnology. 2014;15(12):1238-1243.
9. Hamzayeva N, Khamidova M, Khamidova M, Mahmudova M, Nazarova M, Abdullaeva S. Rutin and Quercetin in Cellular Stress Adaptation: Indirect Effects on Nrf2, Hormesis, and Sirt1 – A Narrative Review. Int J Drug Deliv Technol. 2026;16(64s):604-616. DOI: 10.25258/ijddt.16.64s.59