БАЗАЛЬТ–ЦЕЛЛЮЛОЗА АСОСИДАГИ КАТИОНИТ КОМПОЗИТ ФИЛЬТРЛАРНИНГ САНОАТ ОҚОВА СУВЛАРИНИ КОМПЛЕКС ТОЗАЛАШДАГИ СОРБЦИОН, ИОН-АЛМАШИНИШ ВА ЭКСПЛУАТАЦИОН САМАРАДОРЛИГИ
PDF

Keywords

базальт толаси
целлюлоза
катионит
композит фильтр
адсорбция
ион алмашиниш
оғир металлар
нефть маҳсулотлари
сувни юмшатиш
регенерация.

How to Cite

БАЗАЛЬТ–ЦЕЛЛЮЛОЗА АСОСИДАГИ КАТИОНИТ КОМПОЗИТ ФИЛЬТРЛАРНИНГ САНОАТ ОҚОВА СУВЛАРИНИ КОМПЛЕКС ТОЗАЛАШДАГИ СОРБЦИОН, ИОН-АЛМАШИНИШ ВА ЭКСПЛУАТАЦИОН САМАРАДОРЛИГИ. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 784-794. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i09.102

Abstract

Мақолада базальт толаси ва целлюлоза матрицаси асосида шакллантирилган катионит композит фильтрнинг саноат ва сув тайёрлаш тизимларидаги комплекс функционал хусусиятлари таҳлил қилинган. Материалнинг оғир металл ионлари, нефть маҳсулотлари ва органик ифлослантирувчиларни сорбциялаш қобилияти, сувни юмшатиш, темир ва марганецни ажратиш, минераллашувни пасайтириш, шунингдек динамик фильтрация ва регенерация шароитидаги иш қобилияти баҳоланди. Pb²⁺, Cd²⁺, Cu²⁺ ва Zn²⁺ ионлари учун тозалаш даражаси 92,0–96,4% оралиғида бўлиб, сорбцион сиғим 46,0–48,2 мг/г ни ташкил этди. Қўрғошин сорбцияси Ленгмюр модели билан юқори даражада ифодаланиб, Qmax=52,8 мг/г, b=0,087 л/мг ва R²=0,992 қийматлари олинди. Нефть маҳсулотлари бўйича тозалаш 92,5–96,2%, органик ифлослантирувчилар бўйича 91,6–96,5% ни ташкил этди. Сув қаттиқлиги 10,0 дан 0,8 мг-экв/л гача камайиб, юмшатиш самарадорлиги 92% га етди; статик ион-алмашиниш сиғими 3,8 мг-экв/г бўлди. Материалнинг 10% NaCl билан регенерациядан кейин 5 цикл давомида 90% атрофида иш қобилиятини сақлаши уни ресурс тежамкор технология сифатида баҳолаш имконини беради. Коррозион, термик ва механик барқарорлик кўрсаткичлари, паст гидравлик қаршилик ҳамда иқтисодий баҳолаш натижалари композитни маҳаллий хом ашё асосидаги импорт ўрнини босувчи кўп функцияли фильтр сифатида саноат миқёсида қўллаш истиқболини асослайди.
PDF

References

1. O’Connell D.W., Birkinshaw C., O’Dwyer T.F. Heavy metal adsorbents prepared from the modification of cellulose: A review. Bioresource Technology. 2008. Vol. 99. P. 6709–6724.

2. Jamshaid A., Hamid A., Muhammad N. et al. Cellulose-based materials for the removal of heavy metals from wastewater – An overview. ChemBioEng Reviews. 2017. Vol. 4. No. 4. P. 240–256.

3. Malik D.S., Jain C.K., Yadav A.K. Removal of heavy metals from emerging cellulosic low-cost adsorbents: A review. Applied Water Science. 2017. Vol. 7. P. 2113– 2136.

4. Cellulose-based sorbents: A comprehensive review of current advances in water remediation and future prospects. Molecules. 2024.

5. Review on modification methods to cellulose-based adsorbents to improve adsorption capacity. Water Research. 2016. Vol. 91. P. 156–173.

6. Cellulose: A review of water interactions, applications in composites, and water treatment. Chemical Reviews. 2023.

7. Фиор В., Скаличи Т., Ди Белла Г., Валенца А. Обзор базальтового волокна и его композитов. Композиты, часть B, 2015.

8. Sim J., Park C., Moon D.Y. Characteristics of Basalt Fiber as a Strengthening Material. Композиты, часть B, 2005.

9. Фарук О. и др. Биокомпозиты, армированные натуральными волокнами. Прогресс в полимерной науке, 2012.

10. Thomas S., Pothan L.A. Natural Fibre Reinforced Polymer Composites. Springer, 2018.

11. Кабир М.М. и др. Химическая обработка полимерных композитов на основе растительных натуральных волокон. Композиты, часть B, 2012.

12. Моханти А.К., Мисра М., Дразаль Л.Т. Природные волокна, биополимеры и биокомпозиты. CRC Press.

13. Джордж Дж., Срикела М. С., Томас С. Обзор модификации интерфейса. Polymer Engineering & Science.

14. Церки В. и др. Новые биоразлагаемые композиты на основе целлюлозы. Деградация и стабильность полимеров.

15. Li H., Tabil L.G., Panigrahi S. Chemical Treatments of Natural Fiber. Журнал полимеров и окружающей среды.

16. Пикеринг К.Л. Свойства и производительность композитов из натуральных волокон. Издательство Woodhead.

17. Абдурахманов С. А., Рашидова Р., Маматкаримова Б., Саттаров Л. К. (2015). производстве базальта способах повышения качества базальтовой продукции. RMZ-materials and geoenvironment, 62 (2), 133-139.

18. Камолов Б. С., Курбанов А. А., Сатторов Л. К. Features of filtration of industrial gases from dust with a basalt filter //E3S Web of Conferences. - Ташкент, 2020. – Т. 411. – С. 01036.

19. Курбанов А. А., Нормуродов У. С., Х. Л. Сатторов, New in the processing of basalts in Uzbekistan //Bulletin of the Tula State University and Automation: problems, ideas, solutions, Tula, APIR-18. – 2013. – С. 127-130.

20. Курбанов А. и др. Химические и минералогические исследования базальта "Айдаркуль" // BIO Web of Conferences. - Ташкент, 2020. – Т. 71. – С. 020-40.

21. Сатторов Л. К., Курбанов А. А. (2015). О преимуществах базальтовых фильтрующих материалов. In International Scientific and Technical Conference Mining and metallurgical complex achievements, problems and current development trends-Navoi (Vol. 134).

22. Курбанов А. А., Сатторов Л. К., Туробов С. (2017). Условия испытания базальтового фильтра в лабораторных и промышленных условиях. Mountain Bulletin of Uzbekistan, 2 (1).

23. Саттаров Л. Х., Курбанов А. А., Жураева Х. З. (2025). Разработка технологии производства волоконных, теплоизоляционных, фильтрующих материалов технических изделий. Цифровые технологии в промышленности 3 (4), 36-41