Abstract
Ushbu tadqiqotda Sho‘rsuv konining past navli fosforitidan (6,87% P₂O₅) kalsiy va magniy saqlovchi murakkab azot-fosforli o‘g‘itlar olish jarayoni o‘rganilgan. Xomashyoni parchalashni jadallashtirish uchun ammoniy nitrat bilan faollashtirilgan ekstraksion fosfat kislotasi (19,50% P₂O₅) reagent sifatida qo‘llanilgan. Texnologik omillarning mahsulot tarkibiga va fosfatlarning o‘zlashuvchanligiga ta’siri baholangan. Maqbul sharoitlar: fosforitning EFK(100% P₂O₅) ga massa nisbati 100:100, reaksiya harorati 80°C, davomiyligi 90-120 daqiqa bo‘lishi aniqlangan. Olingan o‘g‘it tarkibida P₂O₅ ning 43,63% umumiy va 96,61% o‘zlashuvchanlik darajasi qayd etilgan. Natijalar kambag‘al fosforitlarni qayta ishlashning resurs tejamkor texnologiyasini asoslaydi.References
1. Шамшидинов, И. Т. (2017). Разработка усовершенствованной технологии производства экстракционной фосфорной кислоты и получения концентрированных фосфорсодержащих удобрений из фосфоритов Каратау и Центральных Кызылкумов. Дисс.… докт. техн. наук, Ташкент. – 193 с.
2. Шамшидинов, И. Т. (2021). Переработка фосфоритов Каратау и Центральных Кызылкумов на экстракционную фосфорную кислоту и концентрированные фосфорсодержащие удобрения. М.: Издательство Lambert Academic Publishing. – 225 с.
3. Шамшидинов, И. Т. (2017). Исследование процесса переработки фосфоритов Каратау на концентрированные фосфорные удобрения по поточной технологии. Universum: технические науки, (3 (36)), 29-34.
4. Shamshidinov I.T., Mirzakulov X.Ch., Melikulova G.E., Isroiljonova S.Q. Mineral o‘g‘itlar va tuzlar kimyoviy texnologiyasi. Darslik. – T.: “Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi” nashriyoti, 2026. – 436 b.
5. Allamuratova A.Zh., Erkaev A.U., Reimov A.M., Kazakhbaev S., Kurbiyazov D. Improving technology for producing complex fertilizer from low-grade phosphorites of the Central Kyzylkum // Chemical Technology, Control and Management / 2024, 2 (116). – P. 05-12.
6. Reymov A., Namazov Sh. Nitrogen-phosphorous fertilizers on the base of concentrated ammonium nitrate solution and Central Kyzylkum phosphate raw material // Polish Journal of Chemical Technology / 2014, 16(3). – P. 30-35.
7. Shamshidinov, I. T., Gafurov, K. G., & Ikramov, M. M. (2016). INVESTIGATION ON THE PHOSPHORIC ACID PRODUCTION FROM LOW GRADE PHOSPHORITES WITH HIGH CONTENT OF MAGNESIUM. Journal of Chemical Technology & Metallurgy, 51(2), 157. – P. 157-162.
8. Kodirova, G., Shamshidinov, I., Sultonov, B., Najmiddinov, R., & Mamurov, B. (2021). Investigation of the Process of Purification of Wet-Process Phosphoric Acid and Production of Concentrated Phosphoric Fertilizers Based on it. Chemical Science International Journal, 30(1), 1-10.
9. Гафуров, К., Шамшидинов, И. Т., & Арисланов, А. С. (2020). Сернокислотная переработка высокомагнезиальных фосфатов и получение NPS-удобрений на их основе. Монография.-Наманган: Издательство «Истеъдод зиё пресс.
10. Gafurov, Q., & Shamshidinov, I. (2007). Technology of mineral fertilizers and salts. Textbook (Science and technology, T., 2007), 239-241.
11. Гафуров, К., Шамшидинов, И. Т., Арисланов, А., & Мамадалиев, А. (1998). Способ получения экстракционной фосфорной кислоты. SU Patent, 5213, 20.
12. Shamshidinov, I. T., & Mamajanov, Z. N. (2014). Use of low-grade of phosphorites at picking calcium and microelement containing nitrogen-phosphorus fertilizers. Europaische Fachhochschule, (3), 117-119.
13. Тураев, З., Шамшидинов, И. Т., Усманов, И. И., & Мамадалиев, Ш. М. (2020). Исследование взаимодействия сульфатов меди, цинка и кобальта с монокальцийфосфатом при 30 и 80 с. Universum: химия и биология, (1 (67)), 21-25.
14. G‘afurov, Q., & Shamshidinov, I. (2010). Mineral o ‘g ‘it ishlab chiqarish nazariyasi va texnologik hisoblari. T.: Fan va texnologiya, 360.
15. Шамшидинов, И. Т. (2014). Технология неорганических веществ и минеральных удобрений: Учебник для профессиональных вузов. – 324 b.
16. Gafurov, K., Shamshidinov, I. T., & Arislanov, A. S. (2020). Sulfuric acid processing of high-magnesium phosphates and obtaining NPS-fertilizers based on them. Monograph. Publishing house" Istedodziyo press" Namangan, 26-27.
17. Крашенинников С.А. Технический анализ и контроль в производстве неорганических веществ. – М.: Высшая школа, 1986. – 280 с.
18. ГОСТ 20851.2-75 (ИСО 5316-77, ИСО 6598-85, ИСО 7497-84). Удобрения минеральные: Методы определения фосфора. – М.: ИПК Изд-во стандартов, 1997. – 37 с.
19. ГОСТ EN 15959-2014. Удобрения. Определение экстрагируемого фосфора. – М.: Стандартинформ, 2014. – 16 с.
20. ГОСТ EN 15750-2016. Удобрения. Определение общего азота в удобрениях, содержащих азот только в нитратной, аммиачной и карбамидной формах, двумя различными методами. – М.: Стандартинформ, 2016. – 22 с
21. ГОСТ Р ИСО 15604-2019. Удобрения. Определение различных форм азота в одной и той же пробе, содержащей азот в виде нитратного, аммиачного азота, мочевины и цианамида. – М.: Стандартинформ, 2019. – 23 с.
22. ГОСТ 24596.4–2015. Фосфаты кормовые. Метод определения кальция. – Москва: Стандартинформ, 2020. – 14 с.
23. ISO 22887:2020. Fertilizers – Determination of total sulfur by high-temperature combustion.
24. ГОСТ EN 15749-2013 (EN 15749:2009, IDT). Удобрения. Определение содержания сульфатов тремя разными методами. – Москва: Стандартинформ, 2013.
25. ГОСТ 20851.4-75 Удобрения минеральные. Методы определения воды. - М.: ИПК Изд-во стандартов, 2000. – 5 с.
26. ГОСТ 24596.5–2015. Фосфаты кормовые. Метод определения показателя активности водородных ионов. – Москва: Стандартинформ, 2020. – 12 с.