Abstract
Mazkur maqolada zamonaviy tilshunoslikning markaziy kategoriyalaridan biri bo‘lgan “diskurs” tushunchasining “nutq” va “matn” tushunchalari bilan tarixiy-nazariy munosabati tahlil qilinadi. Tadqiqotda F. de Sossyurning “til-nutq” dixotomiyasidan boshlab, Z.Xarrisning “diskurs tahlili” atamasini fanga kiritishi, matn tilshunosligining alohida yo‘nalish sifatida shakllanishi (M.A.K.Xellidey, R.Hasan, T. van Deyk), hamda diskursning ijtimoiy- kommunikativ hodisa sifatida talqin qilinishi (M.Fuko, M.Peshe, N.Feyrklaf) tarixiy-qiyosiy metod asosida bosqichma-bosqich yoritiladi. Shuningdek, “matn” va “diskurs” tushunchalari mezoniy asosda bevosita qiyoslanib, ularning ontologik maqomi, kontekstga bog‘liqligi va tadqiqot markazi bo‘yicha farqlari jadvalda tizimlashtirildi. Tadqiqot natijasida uch tushunchaning ierarxik-funksional nisbati aniqlanib, ularning farqlovchi va bog‘lovchi belgilari jadval ko‘rinishida tizimlashtirildi. Olingan xulosalar o‘zbek tilshunosligida raqamli diskursni o‘rganish uchun nazariy-terminologik asos bo‘lib xizmat qiladi.References
1. Saussure F. de. Cours de linguistique générale. – Paris: Payot, 1916. – 336 p.
2. Harris Z. Discourse Analysis // Language. – 1952. – Vol. 28, No. 1. – P. 1-30.
3. Halliday M.A.K., Hasan R. Cohesion in English. – London: Longman, 1976. – 374 p.
4. Foucault M. L’archéologie du savoir. – Paris: Gallimard, 1969. – 275 p.
5. Пешё М. Прописные истины. Лингвистика, семантика, философия // Квадратура смысла: Французская школа анализа дискурса. – М.: Прогресс, 1999. – С. 225-290.
6. Dijk T.A. van. Text and Context: Explorations in the Semantics and Pragmatics of Discourse. – London: Longman, 1977. – 261 p.
7. Fairclough N. Language and Power. – London: Longman, 1989. – 259 p.
8. Гальперин И.Р. Текст как объект лингвистического исследования. – М.: Наука, 1981. – 139 с.
9. Арутюнова Н.Д. Дискурс // Лингвистический энциклопедический словарь / гл. ред. В.Н.Ярцева. – М.: Советская энциклопедия, 1990. – С. 136-137.
10. Степанов Ю.С. Альтернативный мир, Дискурс, Факт и принцип причинности // Язык и наука конца XX века. – М.: РГГУ, 1995. – С. 35-73.
11. Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Волгоград: Перемена, 2002. – 477 с.
12. Herring S.C. Computer-Mediated Discourse Analysis: An Approach to Researching Online Behavior // Designing for Virtual Communities in the Service of Learning. – 2004. – P. 338-376.
13. Crystal D. Language and the Internet. – Cambridge: Cambridge University Press, 2001. – 272 p.
14. Mahmudov N. Til va nutq madaniyati. – Toshkent: O‘zbekiston, 2007. – 158 b.