O'ZBEK-NEMIS BADIIY TARJIMASIDA MILLIY-MADANIY XOSLANGAN BIRLIKLARNI BERISH STRATEGIYALARI: FORENIZATSIYA VA DOMESTIKATSIYA MUVOZANATI
PDF

Keywords

badiiy tarjima
o'zbek-nemis tarjimasi
realiya
madaniy xoslangan birlik
forenizatsiya
domestikatsiya
transliteratsiya
kompensatsiya
funksional ekvivalent.

How to Cite

O’ZBEK-NEMIS BADIIY TARJIMASIDA MILLIY-MADANIY XOSLANGAN BIRLIKLARNI BERISH STRATEGIYALARI: FORENIZATSIYA VA DOMESTIKATSIYA MUVOZANATI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 714-722. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.101

Abstract

Maqolada o'zbek badiiy matnidagi milliy-madaniy xoslangan birliklar (realiyalar, murojaat shakllari, frazeologizmlar va maqollar) nemis tiliga tarjima qilinganda qo'llaniladigan strategiyalar tadqiq etiladi. L.Venutining forenizatsiya va domestikatsiya dixotomiyasi, J.F.Ayxelaning madaniy xoslangan birliklar tasnifi hamda V.Kollerning ekvivalentlik turlari asosida qiyosiy-tipologik, kontekstual va tarjima transformatsiyalari tahlili usullari qo'llanildi. Tahlil natijasida moddiy-maishiy realiyalar asosan transliteratsiya va izoh orqali (forenizatsiya), ijtimoiy-madaniy murojaat shakllari esa ko'pincha kompensatsiya va funksional almashtirish orqali (domestikatsiya) berilishi aniqlandi. Maqolada tarjimada madaniy axborotni saqlash va nemis kitobxoni uchun matnning o'qiluvchanligini ta'minlash o'rtasidagi muvozanatni belgilovchi "gibrid strategiya" modeli taklif etiladi.
PDF

References

1. Aixelá J. F. Culture-specific items in translation // Álvarez R., Vidal M. C.-Á. (eds.). Translation, Power, Subversion. – Clevedon: Multilingual Matters, 1996. – P. 52–78.

2. Dadabayeva F. The interpretation of the historical space in Abdulla Kadiri's novel "Bygone Days" in Russian and German translations // European Journal of Literature and Linguistics. – 2024. – No. 1. – P. 24–28. – DOI: 10.29013/EJLL-24-1-24-28.

3. Davies E. E. A goblin or a dirty nose? The treatment of culture-specific references in translations of the Harry Potter books // The Translator. – 2003. – Vol. 9, No. 1. – P. 65–100.

4. Koller W. Einführung in die Übersetzungswissenschaft.

8. Aufl. – Tübingen: Francke (UTB), 2011.

5. Markstein E. Realia // Snell-Hornby M. u. a. (Hrsg.). Handbuch Translation. – Tübingen: Stauffenburg, 1998. – S. 288–291.

6. Musayev Q. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: Fan, 2005.

7. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York: Prentice Hall, 1988.

8. Nida E. A. Toward a Science of Translating. – Leiden: Brill, 1964.

9. Nord C. Textanalyse und Übersetzen.

4. Aufl. – Tübingen: Julius Groos, 2009.

10. Pedersen J. Subtitling Norms for Television: An Exploration Focussing on Extralinguistic Cultural References. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 2011.

11. Qodiriy A. Die Liebenden von Taschkent / aus dem Russischen von A. Specht, überarbeitet nach dem usbekischen Original von B. Aripova; Nachwort J. Dağyeli. 3. überarb. Aufl. – Dağyeli Verlag, 2019. – 364 S.

12. Reiß K., Vermeer H. J. Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. – Tübingen: Niemeyer, 1984.

13. Salomov G'. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: O'qituvchi, 1983.

14. Schleiermacher F. Ueber die verschiedenen Methoden des Uebersezens (1813) // Störig H. J. (Hrsg.). Das Problem des Übersetzens. – Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1963. – S. 38–70.

15. Venuti L. The Translator's Invisibility: A History of Translation. 2nd ed. – London; New York: Routledge, 2008.

16. Бархударов Л. С. Язык и перевод. – М.: Международные отношения, 1975.

17. Влахов С., Флорин С. Непереводимое в переводе. – М.: Международные отношения, 1980.

18. Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). – М.: Высшая школа, 1990.