SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARIDA MA’NAVIYAT KONSEPTINING SEMANTIZATSIYASI
PDF

Keywords

sun’iy intellekt
ma’naviyat
semantika
konsept
lingvokognitiv tahlil
NLP
semantik reprezentatsiya
lingvokulturologiya
til modeli
generativ AI.

How to Cite

SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARIDA MA’NAVIYAT KONSEPTINING SEMANTIZATSIYASI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 521-532. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.072

Abstract

Ushbu maqolada sun’iy intellekt tizimlarida “ma’naviyat” konseptining semantik reprezentatsiyasi va lingvokognitiv interpretatsiyasi tahlil qilindi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — generativ sun’iy intellekt tizimlarida “ma’naviyat” konseptining qanday semantik modellashtirilishini, uning milliy-madaniy va pragmatik komponentlari qay darajada aks etishini aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida semantik tahlil, konseptual tahlil, lingvokognitiv yondashuv hamda komparativ interpretatsiya metodlaridan foydalanildi. Material sifatida sun’iy intellekt platformalari tomonidan generatsiya qilingan matnlar, ma’naviyatga oid publitsistik va ilmiy manbalar hamda o‘zbek lingvomadaniy diskursiga oid birliklar tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt tizimlari “ma’naviyat” konseptining umumiy semantik yadrosini qayta ishlab bera olsa-da, uning milliy mentalitet, tarixiy xotira, emotsional-ekspressivlik va fenomenologik tajriba bilan bog‘liq chuqur qatlamlarini to‘liq interpretatsiya qilishda muayyan cheklovlarga ega. Maqolada “ma’naviyat” konseptining semantik maydoni, assotsiativ birliklari va madaniy konnotatsiyalari tahlil qilinib, SI tizimlarida abstrakt milliy-madaniy konseptlarni modellashtirish muammolari yoritiladi. Tadqiqot natijalari kompyuter lingvistikasi, kognitiv semantika va tabiiy tilni qayta ishlash sohalari uchun muhim nazariy hamda amaliy ahamiyat kasb etadi.
PDF

References

1. Chomsky, N., Roberts, I., & Watumull, J. (2023). The false promise of ChatGPT. The New York Times.

2. Crystal, D. (2003). English as a global language (2nd ed.). Cambridge University Press.

3. Fillmore, C. J. (1982). Frame semantics. In Linguistics in the morning calm (pp. 111– 137). Hanshin Publishing.

4. Fodor, J. A. (1975). The language of thought. Harvard University Press.

5. Halliday, M. A. K. (1994). An introduction to functional grammar (2nd ed.). Edward Arnold.

6. Harris, Z. (1954). Distributional structure. Word, 10(2–3), 146–162.

7. Hinton, G., LeCun, Y., & Bengio, Y. (2015). Deep learning. Nature, 521(7553), 436–

8. Jackendoff, R. (1983). Semantics and cognition. MIT Press.

9. Jakobson, R. (1971). Selected writings: Word and language. Mouton.

10. Lakoff, G. (1987). Women, fire, and dangerous things: What categories reveal about the mind. University of Chicago Press.

11. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.

12. Langacker, R. W. (1987). Foundations of cognitive grammar: Theoretical prerequisites. Stanford University Press.

13. Leech, G. (1981). Semantics: The study of meaning (2nd ed.). Penguin Books.

14. Levinson, S. C. (1983). Pragmatics. Cambridge University Press.

15. Mikolov, T., Chen, K., Corrado, G., & Dean, J. (2013). Efficient estimation of word representations in vector space. arXiv Preprint. https://arxiv.org/abs/1301.3781

16. OpenAI. (2023). GPT-4 technical report. arXiv. https://arxiv.org/abs/2303.08774

17. Saussure, F. de. (1983). Course in general linguistics. Duckworth.

18. Searle, J. R. (1980). Minds, brains, and programs. Behavioral and Brain Sciences, 3(3),

19. Stepanov, Y. S. (2001). Constants: Dictionary of Russian culture. Akademicheskiy Proekt.

20. Talmy, L. (2000). Toward a cognitive semantics (Vols. 1–2). MIT Press.

21. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433–

22. Vaswani, A., Shazeer, N., Parmar, N., Uszkoreit, J., Jones, L., Gomez, A. N., Kaiser, Ł., & Polosukhin, I. (2017). Attention is all you need. Advances in Neural Information Processing Systems, 30.

23. Vygotsky, L. S. (1986). Thought and language. MIT Press.

24. Wierzbicka, A. (1992). Semantics, culture, and cognition: Universal human concepts in culture-specific configurations. Oxford University Press.

25. Winograd, T. (1972). Understanding natural language. Academic Press.

26. Wittgenstein, L. (1953). Philosophical investigations. Blackwell.

27. Yule, G. (2020). The study of language (7th ed.). Cambridge University Press.

28. Zipf, G. K. (1949). Human behavior and the principle of least effort. Addison-Wesley.