Abstract
Mazkur maqolada tilshunoslikda “sayohat” konseptining lingvistik tadqiqotlarda o‘rganilish genezisi haqida so’z boradi. Ushbu tadqiqotimizning ob’yekti tilshunoslikning zamonaviy yo’nalishlaridan biri bo’lgan kognitiv tilshunoslik qatlami materialida o‘rganilayotgan sayohat tushunchasidir. Bu tushuncha zamonaviy tilshunoslikda bir xil nomdagi leksik-semantik maydon orqali ifodalanadi. Zamonaviy tilshunoslikda insonning tajribalari orqali so’zning umumiy va xususiy ma’nolari o’rtasidagi aloqalarni ko’rsatuvchi “konsept” atamasi paydo bo’ldi. Shu nuqtai nazardan, kognitiv lingvistikada tilga insonning kognitiv (tushunish) funksiyasi sifatida qaraladi, ya’ni u ma’lumotlarni qabul qiladi, qayta ishlaydi va boshqalarga uzatadi. Tilning tizimli konseptual tahlili leksik ma’nolarning yangi interpretatsiyasiga olib keladi, ya’ni umumiy, universal ma’noli so’zlarni ma’lum bir konsept doirasida birlashtiradi.References
1. Кудинова Е. А. Концепт и его соотнесение с лексико-семантическим полем. Тамбов: Грамота, 2008. № 1 (1): в 2-х ч. Ч. II. C. 48-50. ISSN 1997-2911.
2. Степанов, Ю. С. Константы [Текст]. Словарь русской культуры: опыт исследования / Ю. С. Степанов. — М.: Яз. рус. культуры, 1997. - 824 с.
3. Кравченко, А. В. Язык и восприятие [Текст]: когнитив. аспекты яз. категоризации / А. В. Кравченко. - Иркутск: Изд-во Иркут, ун-та, 1996. - 159 с.
4. Арутюнова, Н. Д. Путь по дороге и бездорожью [Текст] / Н. Д. Арутюнова // Логический анализ языка: яз. динам, мира: сб. ст. / Ин-т языкознания РАН, Междунар. ун-т природы, о-ва и человека «Дубна»; отв. ред. Н. Д. Арутюнова, И. Б. Шатуновский. — Дубна, 1999. — С. 3-17.
5. Попова,
3. Д. Понятие «концепт» в лингвистических исследованиях [Текст] /
3. Д. Попова, И. А. Стернин. — 2-е изд., испр. — Воронеж: Изд-во Воронеж, гос. ун-та, 2000 - 30 с.
6. Шишова, Ю. Л. Лингвистическая объективация мифологемы пути в современной англоязычной литературе [Текст]: дис. ... канд. филол. наук: 10.02.04 / Ю.Л. Шишова. - СПб., 2002. - 182 с.
7. Бондаренко, Г. В. Мифология пространства древней Ирландии. [Текст] / Г.В. Бондаренко. - М.: Языки славянской культуры, 2003. - 416 с.
8. Lakoff, G. Metaphors we live by [Text] / G. Lakoff, M. Johnson. - Chicago; London: The University of Chicago Press, 1980. - 276 p.
9. Lakoff, G. Women, fire, and dangerous things [Text]: What categories reveal about the mind / G. Lakoff. - Chicago; London, 1987. — 614 p.
10. Бабушкин, А. П. Типы концептов в лексико-фразеологической семантике языка [Текст] / А. П. Бабушкин. - Воронеж: Изд-во Воронеж, гос. ун-та, 1996. - 104 с.
11. Попова,
3. Д. Понятие «концепт» в лингвистических исследованиях [Текст] /
3. Д. Попова, И. А. Стернин. 2-е изд., испр. — Воронеж: Изд-во Воронеж, гос. ун-та, 2000 - 30 с.
12. Ипполитов, О. О. Дорога [Текст] / О. О. Ипполитов // Антология концептов: в 2 т. / Волгогр. гос. пед. ун-т, Науч.-исслед. лаб. «Аксиол. лингвистика», Воронеж, гос. ун-т, Межрегион, центр коммуникатив. исслед.; науч, ред.: В. И. Карасик, И. А. Стернин. - Волгоград, 2005. - Т. 2. - С. 101- 121.
13. Боброва, Е. А. Опыт лингвистического исследования эволюции концепта «путешествие» в англоязычной культуре [Текст]: дис. ... канд. филол. наук: 10.02.04 / Е. А. Боброва. - Иркутск, 2006. - 217 с.
14. Чакалова, Э.П. Языковая репрезентация национальной картины мира в художественном тексте [Текст]: автореф. дис. ... канд. филол. наук: 10.02.19 / Э.П. Чакалова. - Краснодар, 2006. — 22 с.
15. Лю, Цзюань. Концепт "Путешествие" в китайской и русской лингвокульту-рах: на материале китайского русского языков [Текст]: автореф. дис. ... канд. филол. наук: 10.02.20 / Лю Цзюань; Волгоград. -М., 2004.-19 с.
16. Словарь синонимов русского языка [Текст]: в 2 т. / сост.: Л. П. Алекторова [и др.]; гл. ред. А. П. Евгеньева. - Л.: Наука, 1970-1971. - Т. 1: А-Н. - Л., 1970. - 680 с.; Т. 2: О-Я / ред. тома: Т. Н. Поповцева, М. Н. Судоплатова. - Л., 1971. — 856 с. (ССРЯ)
17. Юсуфалиев Э.М. Таълим-тарбияга оид педагогик терминларнинг лингвистик тадқиқи (немис ва ўзбек тиллари материалида) Андижон., 2022
18. Goethe, J.W. Wilhelm Meisters Lehrjahre. Digitale Bibliothek. Band 1: Deutsche Literatur von Lessing bis Kafka. Hrsg. v. M. Bertram. Berlin: Directmedia Publishing GmbH, 2002.; http://www.digitale-bibliothek.de. – S.452.
19. Белякова, А. А. Восприятие концепта «путешествие» в динамике его становления в англоязычной культуре [Текст]: автореф. дис. ... канд. филол. наук: 10.02.04 / А. А. Белякова; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — М., 2005. - 26 с.