OVOZLI YORDAMCHILAR VA RAQAMLI AUDIO KONTENTNING MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NUTQI RIVOJIGA PSIXOLINGVISTIK TA'SIRI
PDF

Keywords

psixolingvistika
bolalar nutqi
ovozli yordamchilar
raqamli muhit
sun'iy nutq
ijtimoiy filtrlash nazariyasi
pragmatik kompetensiya.

How to Cite

OVOZLI YORDAMCHILAR VA RAQAMLI AUDIO KONTENTNING MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NUTQI RIVOJIGA PSIXOLINGVISTIK TA’SIRI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(9), 469-476. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i09.064

Abstract

So'nggi o'n yillikda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bolalar til muhitining tarkibiy tuzilishini tubdan o'zgartirdi. Mazkur maqolada ovozli yordamchilar, multfilmlar va oldindan yozib olingan audio kontentning maktabgacha yoshdagi bolalar nutqi rivojiga psixolingvistik ta'siri tadqiq etiladi. Tadqiqot sotsiomadaniy (Vygotskiy, Bruner) va foydalanishga asoslangan kognitiv (Tomasello, Baddeley) psixolingvistika nazariyalariga, shuningdek Patricia Kuhlning "ijtimoiy filtrlash" (Social Gating) kontseptsiyasiga tayanadi. Tadqiqot dizayni 4–6 yoshli 40 nafar bolani qamrab olgan qiyosiy-kuzatuv tarzida ishlab chiqilgan bo'lib, tabiiy nutqni kuzatish, leksik testlar, pragmatik vazifalar va ota-onalar so'rovnomasi metodlaridan foydalanilgan. Olingan dastlabki natijalar shuni ko'rsatadiki, raqamli audio kontentga yuqori darajada duch kelgan bolalarda passiv lug'at nisbatan boy bo'lsa- da, dialogik nutq, navbat kutish va suhbatni davom ettirish kabi pragmatik ko'nikmalar sustroq namoyon bo'ladi. Xulosa qilib aytganda, sun'iy nutq manbalari bolalar nutqining fonetik-leksik jihatini boyitishga qodir, biroq ular jonli ijtimoiy muloqotning o'rnini bosa olmaydi; shu bois ularni ota-ona va tarbiyachi ishtirokidagi muloqotni to'ldiruvchi, muvozanatlashtirilgan vosita sifatida qo'llash tavsiya etiladi.
PDF

References

1. Anderson, D. R., & Pempek, T. A. (2005). Television and very young children. American Behavioral Scientist, 48(5), 505–522.

2. Baddeley, A. (2003). Working memory and language: An overview. Journal of Communication Disorders, 36(3), 189–208.

3. Bruner, J. (1983). Child's Talk: Learning to Use Language. Oxford: Oxford University Press.

4. Kuhl, P. K., Tsao, F.-M., & Liu, H.-M. (2003). Foreign-language experience in infancy: Effects of short-term exposure and social interaction on phonetic learning. Proceedings of the National Academy of Sciences, 100(15), 9096–9101.

5. Kuhl, P. K. (2007). Is speech learning gated by the social brain? Developmental Science, 10(1), 110–120.

6. Kuhl, P. K. (2011). Early language learning and literacy: Neuroscience implications for education. Mind, Brain, and Education, 5(3), 128–142.

7. Linebarger, D. L., & Walker, D. (2005). Infants' and toddlers' television viewing and language outcomes. American Behavioral Scientist, 48(5), 624–645.

8. Roseberry, S., Hirsh-Pasek, K., & Golinkoff, R. M. (2014). Skype me! Socially contingent interactions help toddlers learn language. Child Development, 85(3), 956–970.

9. Tomasello, M. (2003). Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Cambridge, MA: Harvard University Press.

10. Vygotsky, L. S. (1934/1986). Thought and Language. Cambridge, MA: MIT Press.

11. Zimmerman, F. J., Gilkerson, J., Richards, J. A., Christakis, D. A., Xu, D., Gray, S., & Yapanel, U. (2009). Teaching by listening: The importance of adult-child conversations to language development. Pediatrics, 124(1), 342–349.