Abstract
Mazkur maqolada Farg‘ona viloyati Rishton tumanida yetishtirilgan dorivor ahamiyatga ega Plantago major L. o‘simligining ildizi va yer ustki organlarida uchraydigan makro va mikroelementlarning tarkibiy xususiyatlari, ularning o‘simlik organizmida taqsimlanishi hamda biologik-fiziologik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotning nazariy-metodik asosini o‘simlik mineral oziqlanishi, dorivor o‘simliklarning elementar tarkibi, Plantago major turining kimyoviy tarkibi va turli geografik hududlarda amalga oshirilgan elementar tahlil natijalari tashkil etadi. Adabiyotlar tahlili P. major tarkibida kaliy, kalsiy, magniy, fosfor va natriy kabi makroelementlar, shuningdek temir, marganes, rux, mis, kobalt, xrom, selen, bor, nikel va boshqa mikroelementlar mavjudligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, ildiz va yer ustki organlari o‘rtasida elementlarning selektiv taqsimlanishi o‘simlikning oziqlanish strategiyasi, tuproq tarkibi, namlik, pH, antropogen omillar va vegetatsiya sharoitlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. P. major ildizlarida ayrim mikroelementlarning nisbatan ko‘proq to‘planishi, yer ustki organlarida esa fiziologik jihatdan faol makroelementlarning yuqori harakatchanligi mazkur turning ekologik moslashuvchanligi bilan izohlanadi. Tadqiqot natijalari Rishton hududida yetishtiriladigan P. major xomashyosining farmatsevtik, oziqaviy va biogeokimyoviy qiymatini baholash uchun elementar monitoringni muntazam olib borish zarurligini ko‘rsatadi.References
1. Samuelsen A.B. The traditional uses, chemical constituents and biological activities of Plantago major L. // Journal of Ethnopharmacology. – 2000. – Vol. 71. – P. 1–21.
2. Guil-Guerrero J.L. Nutritional composition of Plantago species (P. major L., P. lanceolata L., and P. media L.) // Ecology of Food and Nutrition. – 2001. – Vol. 40, No. 5. – P. 481–495. DOI: 10.1080/03670244.2001.9991663.
3. Tinkov A.A., Nemereshina O.N., Suliburska J. et al. Comparative Analysis of the Trace Element Content of the Leaves and Roots of Three Plantago Species // Biological Trace Element Research. – 2016. – Vol. 173, No. 1. – P. 225–230. DOI: 10.1007/s12011-016-0626-2.
4. Turgumbayeva A., Zhakipbekov K., Shimirova Z. et al. Study of phytochemical compounds of Plantago major leaves grown in Kazakhstan // Pharmacia. – 2022. – Vol. 69, No. 4. – P. 1019–1026. DOI: 10.3897/pharmacia.69.e96526.
5. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Botanika instituti. Plantago major L. — botanika tavsifi va geografik tarqalishi. Toshkent Botanika bog‘i.
6. Royal Botanic Gardens, Kew. Medicinal Plant Names Services. Plantago major L. — Plantaginaceae.
7. Sobirjonova A.S., Mardonov F.M. Bioecological characteristics and medicinal importance of the raw materials of greater plantain (Plantago major L.) and blond psyllium (Plantago ovata L.) introduced in the conditions of Uzbekistan // Modern Education and Development. – 2026. – Vol. 48, No. 1.
8. Tinkov A.A., Skalny A.V. et al. Plantago species leaves and roots: comparative trace-element distribution and biological significance. – Biological Trace Element Research materiallari asosida.
9. Plantago major in Traditional Persian Medicine and modern phytotherapy: a narrative review // Traditional and modern phytotherapeutic applications of Plantago major.
10. Plantago major: chemical constituents, pharmacological properties and medicinal applications // Biologically active compounds of Plantago major.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Mamlakat Muminovna Kodirova (Author)