IMMOBILLANGAN METIL TIMOL KO'KI YОRDАMIDА TELLUR IОNLАRINI АNIQLАSHNING SОRBSIОN SPEKTRОSKОPIK USLUBINI ISHLАB CHIQISH
PDF

Keywords

tellur ionlari
metil timol ko‘ki
immobillangan reagent
sorbsiya
sorbsion-spektroskopik usul
spektroskopiya
kompleks hosil bo‘lishi
analitik signal
selektivlik
mikroanaliz.

How to Cite

IMMOBILLANGAN METIL TIMOL KO’KI YОRDАMIDА TELLUR IОNLАRINI АNIQLАSHNING SОRBSIОN SPEKTRОSKОPIK USLUBINI ISHLАB CHIQISH. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(8), 578-585. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.072

Abstract

Ushbu ishda tellur ionlarini aniqlash uchun immobillangan metil timol ko‘ki asosida sorbsion-spektroskopik usul ishlab chiqishning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganildi. Tadqiqotning asosiy maqsadi metil timol ko‘ki reagentini sorbent yuzasiga immobillash orqali tellur ionlarini selektiv sorbsiya qilish va hosil bo‘lgan kompleksning optik xususiyatlari asosida ularni aniqlash imkoniyatlarini baholashdan iborat. Tadqiqot davomida sorbsiya jarayoniga muhit pH qiymati, reagent konsentratsiyasi, sorbsiya vaqti hamda tellur ionlari konsentratsiyasining ta’siri o‘rganildi. Optimal sharoitlarda tellur ionlarining sorbentda to‘planishi va metil timol ko‘ki bilan kompleks hosil qilishi natijasida analitik signalning o‘zgarishi qayd etildi. Olingan natijalar ishlab chiqilgan sorbsion- spektroskopik usulning tellur ionlarini aniqlashda qo‘llash imkoniyatini ko‘rsatdi. Taklif etilayotgan usulning soddaligi, kam miqdordagi reagent sarfi, ekspressligi va tahlil jarayonini soddalashtirish imkoniyati uni atrof-muhit obyektlari va turli tabiiy hamda texnologik namunalarni tahlil qilishda istiqbolli usul sifatida baholashga imkon beradi.
PDF

References

1. Budnikov G.K. Suv tizimlarining ekologik monitoringida og‘ir metallar./ SOJ, -1998, -№5, -B. 23 - 29.

2. Drugov yu. S., Belikov A. B., Dyakova G. A., Tulchinskiy V. M. - Havoning ifloslanishini tahlil qilish usullari / M.: kimyo, -1984,- B. 302-314.

3. Andrusishina, I. N. Inson biologik muhitida makro – va mikroelementlarni aniqlashning spektral usullarini qiyosiy baholash / I. N. Andrusishina, E. G. Lumpeka, I. A. Golub // Transport tibbiyotining dolzarb muammolari. - № 4 (18). - 2009. - B. 75-83. Bingam, F. T. metall ionlarining toksikligiga oid ba'zi savollar: Per. ingliz tilidan. X. Zigel, A. Zigel tomonidan tahrirlangan. M.: Mir, 1993 Yil. 207211 s.

4. Uchkun Ruzmetov, Mekhrinigor Mukhammadieva, Bunyod Orziqulov, Aziza Matekeyeva, Oybek Akhmadjanov, Zulaykho Smanova, Davronbek Bekchanov Determination of zinc complexation with an immobilized reagent for the analysis of environmental objects// Talanta Volume 287, 15 May 2025, 127526 https://doi.org/10.1016/j.talanta.2025.127526

5. Endale Tesfaye, Bhagwan Singh Chandravanshi, Negussie Negash, Merid Tessema Electrochemical determination of zinc(II) using N1-hydroxy-N1,N2-diphenylbenzamidine and multi-walled carbon nanotubes modified carbon paste electrode// Heliyon Volume 9, Issue 6, June 2023, e17346 https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e17346

6. Meryem Çıtlakoğlu, Zuhal Yolcu Synthesis and characterization of zinc(II) methacrylate monomer complex and adsorption properties of zinc(II) ion-imprinted polymer// Inorganica Chimica Acta Volume 555, 24 September 2023, 121605 https://doi.org/10.1016/j.ica.2023.121605

7. Michael Pérez-Rodríguez, María del Pilar Cañizares-Macías A prototype microfluidic paper-based chromatic device for simultaneous determination of copper(II) and zinc(II) in urine// Talanta Open Volume 7, August 2023, 100178 https://doi.org/10.1016/j.talo.2022.100178

8. Mahmoud A Omar, Deena A M Nour El-Deen, Asmaa Mohamed Abbas, Abobakr A Mohamed A novel spectrofluorimetric method for determination of lomefloxacin adopting on zinc(II) chelation strategy: Application in human plasma //Luminescence 2022 Feb;37(2):255-262. doi: 10.1002/bio.4168. A new

9. Shigehiro Kagaya, Kizuku Hida-Matsuda, Syunki Tsuzaka, Chikako Minami, Makoto Gemmei-Ide, Robert W Cattrall, Spas D Kolev The determination of zinc using flow injection and continuous flow analysis combined with a polymer inclusion film-coated column: Application to the determination of zinc in alloys and commercial lithium chloride // Talanta 2023 Jul 1:259:124545.doi: 10.1016/j.talanta.2023.124545. Epub 2023 Apr 14.

10. Reem F. Alshehri, Hesham H. El-Feky, Abdelrazek M. Askar, Alaa S. Amin, Mai Aish Utilization of a novel PVC- optical sensor for high sensitive and selective determination of zinc ion in real samples// Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy Volume 305, 15 January 2024, 123424 https://doi.org/10.1016/j.saa.2023.123424

11. Sandeep Kumar, Satyajit Mahata, Vadivelu Manivannan Fluorescent turn on detection of zinc(II) ion using a hydrazone derived from 4-tert-butyl-2,6-diformylphenol and 3-hydrazineylquinoxalin-2(1H)-one// Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry Volume 450, 1 May 2024, 115436 https://doi.org/10.1016/j.jphotochem.2023.115436

12. Wenqin Wu, Mingming Jia, Zhongzheng Wang, Wen Zhang, Qi Zhang, Guozhen Liu, Zhaowei Zhang, Peiwu Li Simultaneous voltammetric determination of cadmium(II), lead(II), mercury(II), zinc(II), and copper(II) using a glassy carbon electrode modified with magnetite (Fe3O4) nanoparticles and fluorinated multiwalled carbon nanotubes// Mikrochim Acta 2019 Jan 10;186(2):97. doi: 10.1007/s00604-018-3216-5.

13. Usmanova Kh. U., Bobojonov Kh. Sh., Smanova Z. A., Akhmadjanov, U. G., Gafurov A.A. Priority toxic metals arsenic, cadmium, mercury, and lead in ecosystems: A review of sources, toxicity, and regulatory approaches. // Chemical Review and LettersOpen source preview, 2025, 8(5), pp. 883-902.

14. Nurmukhammadov, Zh Sh,Smanova, Zulayxo A.,Tadzhimukhamedov, Kh S.,Inatova, Maxsuda Synthesis and properties of a new analytical reagent, 2-hydroxy-3- nitrosonaphthalene-1-carbaldehyde // Russian Journal of Organic ChemistryOpen source preview, 2014, 50(6), pp. 895–897.

15. Stability Constant and Potentiometric Sensitivity of Heavy Metal–Organic Fluorescent Compound Complexes: QSPR Models for Prediction and Design of Novel Coumarin-like Ligands. Diem-Tran, Phan Thi,Ho, Tue Tam,Tuan, Nguyenvan,... Pham-The, Hai,Viet Cuong, Le CanhToxicsOpen source preview, 2023, 11(7), 595

16. Synthesis and properties of a new analytical reagent, 2-hydroxy-3- nitrosonaphthalene-1-carbaldehyde Nurmukhammadov, Zh Sh,Smanova, Zulayxo A.,Tadzhimukhamedov, Kh S.,Inatova, MaxsudaRussian Journal of Organic ChemistryOpen source preview, 2014, 50(6), страницы 895–897

17. Smanova, Zulayxo A.,Gafurova, D. A.,Savchkov, A. V. Disodium 1-(2-pyridylazo)-2-oxynaphthalene-3,6-disulfonate: An immobilized reagent for iron(III) determination // Russian Journal of General Chemistry Open source preview, 2011, 81(4), pp. 739-742

18. Madusmanova, N. K.,Khalilova, Lola M.,Jumaeva, Eleonora Sh,... Smanova, Zulayxo A.,Tozhimukhamedov, Kh S. // Nitrosonaphthol Derivatives as Analytical Reagents for Cobalt Ions // Journal of Analytical ChemistryOpen source preview, 2022, 77(1), страницы 26–34

19. Determination of zinc complexation with an immobilized reagent for the analysis of environmental objects Ruzmetov, Uchkun, Mukhammadieva, Mekhrinigor, Orziqulov, Bunyod T.,... Smanova, Zulayxo A.,Davronbek, Bekchanov Talanta Open source preview, 2025, 287, 127526

20. Ashirov, Mansur,Yusupova, M. R.,Akhmadjanov, U. G., Baigenzhenov, Omirserik S.,Elyor, Berdimurodov T. Sulfarsazen-immobilized PPA Matrix as a New Efficient Analytical Reagent for Hg(II) Determination //Analytical and Bioanalytical Chemistry Research Open source preview, 2023, 10(2), pp. 135–148.

21. Ruzmetov, Uchkun, Jumaeva, Eleonora Sh, Orziqulov, Bunyod T., Smanova, Zulayxo A. Determination of iron in water by flame atomic absorption spectrometry with sorption preconcentration // Industrial Laboratory. Materials Diagnostics Open source preview, 2023, 89(12), страницы 22–30.

22. Eshkobilova, M. E.,Smanova, Zulayxo A.,Begimqulov, Juraqul,Suvankulov, Shohjahon,Abdurakhmanov, E. Template Synthesis of Gas-Sensitive Nanocomposite Thin Surfaces Based on Metal Oxides for Natural Gas Detection Semiconductor Sensors A.AIP Conference ProceedingsOpen source preview, 2024, 3244(1), 050007.

23. Smanova, Zulayxo A.,Normatov, Bektosh,Akhmadjanov, U. G.,... Baigenzhenov, Omirserik S.,Hosseini-Bandegharaei, Ahmad Sorption-spectrophotometric determination of bismuth ion (III) using immobilised xylenol orange on modified polyacrylonitrile // International Journal of Environmental Analytical ChemistryOpen source preview, 2025, 105(17), pp. 5859-5879.

24. Smanova Z., Usmanova K., Mamedova M., et al. Sorption–spectroscopic determination of chromium (III) ions using eriochrome black T immobilized on silk fibroin fiber // Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy.

2026. Vol.

363. Art.

128464. DOI: 10.1016/j.saa.2026.128464.

25. Bobojonov, K., Usmanova, K., Smanova, Z., Gafurova, D., Abdullayeva, M. Analytical application of sorption–fluorescence methods for the determination of aluminium, beryllium, and lead in environmental samples // International Journal of Environmental Analytical ChemistryOpen source preview, 2026, 106(1), страницы 142–162.

26. Usmanova, K., Smanova, Z., Ermatova, A., ... Akhmadjonov, U., Nasirdinov, D. Sorption–spectrophotometric determination of lead and zinc ions in agroecosystem samples using immobilised sulfarsazen // International Journal of Environmental Analytical Chemistry Open source preview, 2025.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Copyright (c) 2026 D.A Azimova, O' Nuriddinov, H.U Usmanova, U.G Ahmadjonov, M.Sh Atamuratova, E.Sh Jumayeva (Author)