Abstract
Ushbu maqolada Namangan viloyatining turli gidrohavzalari (Norin daryosi, Sirdaryo, Norin tumani Fishville va Sirdaryo atrofi yer osti suvlari) gidrokimyoviy koʻrsatkichlarining qiyosiy tahlili hamda ularning akvakultura baliqlarida stress-reaksiyalarni keltirib chiqaruvchi omil sifatidagi roli tadqiq etilgan. Laboratoriya tahlillari natijasida suv manbalaridagi organik va mineral ifloslanish darajalari (XPK, BPK-5, ammoniy azot, xlorid va sulfatlar) baholandi. Gidrokimyoviy stressorlarning baliqlar gomeostaziga taʼsirini aniqlash maqsadida qonning gematologik hamda biokimyoviy biomarkerlari (kortizol, glyukoza) va Lidokain anesteziyasining himoya effekti (n=14) oʻrganildi. Aniqlanishicha, yer osti va Sirdaryo oʻzani suvlari tarkibidagi biogen (ammoniy azoti >2,1mg/l) hamda mineral birikmalarning yuqori konsentratsiyasi qon zardobida kortizol va glyukoza miqdorini keskin oshiruvchi biramchi stressogen omillar hisoblanadi. Olingan natijalar akvakulturalarda suv muhitini optimallashtirish va stressga chidamli baliq kolleksiyalarini shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega.References
1. Avenant-Oldewage, A., & Kruse, R. (2020). Bioaccumulation of trace elements and the effect on fish physiology in freshwater ecosystems. Environmental Pollution and Chemistry, 14(2), 112–128.
2. Bakirov, A. M., Xoliqov, K. T., & Mirzayev, U. T. (2021). Namangan viloyati suv havzalarida baliqlarni intensiv yetishtirishning gidrokimyoviy rejimini optimallashtirish. O‘zbekiston Biologiya Jurnali, (3), 45–51.
3. Barton, B. A. (2002). Stress in fishes: a diversity of responses with particular reference to changes in circulating corticosteroids. Integrative and Comparative Biology, 42(3), 517–525.
4. Mirzayev, N. I., Ahmedov, M. S., & Bobolov, A. A. (2018). Sirdaryo va unga tutash yer osti suvlarining gidrokimyoviy dinamikasi hamda uning gidrobiontlarga ta'siri. Farg‘ona Vodiysi Ekologik Axborotnomasi, 2(1), 33–39.
5. Randall, D. J., & Tsui, T. K. (2002). Ammonia toxicity in fish. Marine Pollution Bulletin, 44(8), 734–742.
6. Wendelaar Bonga, S. E. (1997). The stress response in fish. Physiological Reviews, 77(3), 591–625.
7. O‘z DSt ISO 5667-3:2018. Suv sifati. Namuna olish. 3-qism: Suv namunalarini saqlash va ishlov berish bo‘yicha yo‘riqnoma. O‘zstandart agentligi, Toshkent, 2018.
8. Iwama, G. K., Afonso, L. O., & Vijayan, M. M. (2006). Stress in fish. Fish Physiology, 24, 319–342.
9. Popova, A. A., & Ivanov, V. P. (2019). Gematologicheskie i biokhimicheskie biomarkery stressa u karpovykh ryb v akvakul'ture [Hematological and biochemical stress biomarkers in cyprinid fish in aquaculture]. Voprosy Ikhtiologii, 59(4), 481–490.
10. King, W. V., & Jenkins, J. A. (2017). Efficacy and physiological effects of lidocaine and other anesthetics in fish handling protocols. Journal of Aquatic Animal Health, 29(1), 18–27.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 M.Sh. Matyakubova, A.A. Sheraliyev, G‘.R. Abdullayev (Author)