SIRDARYO VILOYATI TUPROQ AGROEKOTIZIMLARIDA ¹³⁷Cs VA ⁹⁰Sr NING 2021-2025-YILLARDAGI DINAMIKASI: QAYTA HISOBLASH VA XAVFGA ASOSLANGAN RADIOLOGIK MONITORING
PDF

Keywords

seziy-137
stronsiy-90
tuproq agroekotizimi
faollik konsentratsiyasi
spektrometriya
qayta hisoblash
radiologik monitoring.

How to Cite

SIRDARYO VILOYATI TUPROQ AGROEKOTIZIMLARIDA ¹³⁷Cs VA ⁹⁰Sr NING 2021-2025-YILLARDAGI DINAMIKASI: QAYTA HISOBLASH VA XAVFGA ASOSLANGAN RADIOLOGIK MONITORING. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(8), 160-167. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.018

Abstract

Tadqiqotda Sirdaryo viloyatining uch tuproq-agroekologik tayanch nuqtasida 2021, 2022 va 2025-yillarda aniqlangan ¹³⁷Cs hamda ⁹⁰Sr faollik konsentratsiyalari qayta tahlil qilindi. 0-30 sm qatlam namunalari beta- va gamma-spektrometriya usullarida baholangan. Yillik qatorlarning arifmetik qayta hisobi ¹³⁷Cs uchun 4,47 Bq/kg, ⁹⁰Sr uchun 1,22 Bq/kg umumiy o‘rtachani berdi. 2021-2025-yillarda uch hudud bo‘yicha o‘rtacha ¹³⁷Cs 29,3%, ⁹⁰Sr 17,5% ga oshdi; ⁹⁰Sr 2022-yilda oraliq maksimum ko‘rsatdi. Maksimal qiymatlar ishchi nazorat chegaralarining 3,44% va 3,00% ini tashkil etdi. Shaffof qayta hisob o‘tloqi tuproqni nisbatan yuqori monitoring ustuvorligiga ega zona sifatida ajratdi.
PDF

References

1. International Atomic Energy Agency. Guidelines on Soil and Vegetation Sampling for Radiological Monitoring. Technical Reports Series No.

486. Vienna: IAEA, 2019. https://www.iaea.org/publications/12219/.

2. ISO 18589-3:2023. Measurement of radioactivity in the environment - Soil - Part 3: Test method of gamma-emitting radionuclides using gamma-ray spectrometry. Geneva: ISO, 2023.

3. International Atomic Energy Agency. Measurement of Radionuclides in Food and the Environment: A Guidebook. Technical Reports Series No.

295. Vienna: IAEA, 1989. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/trs295_web.pdf.

4. International Atomic Energy Agency. Handbook of Parameter Values for the Prediction of Radionuclide Transfer in Terrestrial and Freshwater Environments. Technical Reports Series No.

472. Vienna: IAEA, 2010. https://www.iaea.org/publications/8201/.

5. International Atomic Energy Agency. Quantification of Radionuclide Transfer in Terrestrial and Freshwater Environments for Radiological Assessments. IAEA-TECDOC-1616. Vienna: IAEA, 2009. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/te_1616_web.pdf.

6. International Atomic Energy Agency, Nuclear Data Section. Half-lives and decay branching fractions for fission products: ⁹⁰Sr and ¹³⁷Cs. IAEA Nuclear Data Services. https://nds.iaea.org/sgnucdat/b1.htm.

7. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. Sources, Effects and Risks of Ionizing Radiation: UNSCEAR 2024 Report. Volume I, Annex B. New York: United Nations, 2025. https://www.unscear.org/unscear/en/publications/2024_1.html.

8. International Atomic Energy Agency. Guidelines for Remediation Strategies to Reduce the Radiological Consequences of Environmental Contamination. Technical Reports Series No.

475. Vienna: IAEA, 2012. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/trs475_web.pdf.

9. https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064

10. https://www.mdpi.com/2305-6304/11/5/422

11. https://link.springer.com/article/10.1007/s44274-024-00030-8

12. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024043883

13. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014765132400959X

14. https://unece.org/sites/default/files/2021-10/1998.Heavy_.Metals.e.pdf

15. https://www.jeeng.net/Assessment-of-the-levels-of-heavy-metal-pollution-in-roadside-soils-of-Termiz-Taskent%2C199700%2C0%2C2.html

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Copyright (c) 2026 Baxodir Begaliyevich Djurayev, Baxodir Botir o'g'li Xakimov, Gulbaxor Abdulla qizi Isayeva, Madina Amrilloyevna Dangalova (Author)