Abstract
Mazkur maqolada biz issiq havo sharoitida mashq qilayotgan sportchi organizmining yurak-qon tomir va ter bezlari tizimlarida kuzatiladigan adaptiv-kompensator siljishlarni ko‘rib chiqdik. Ishning maqsadi bu ikki tizimda kechadigan o‘zgarishlarni yagona vaqt o‘qiga joylashtirib, O‘zbekistonning keskin kontinental issiq iqlimiga mos amaliy tavsiyalar shakllantirishdan iborat. Tahlil davomida yurak-qon tomir tizimidagi asosiy siljishlar issiqlikka ta’sirning birinchi haftasida yuzaga keladi, ter bezlari tizimi esa to‘liq qayta qurilish uchun 10–14 kunni talab qilishi kabi qonuniyatlarni aniqladik. Ushbu farqni hisobga olgan holda, maqolada uch bosqichli ekspress-nazorat sxemasi va quruq iqlimga xos gidratatsiya bo‘yicha tavsiyalar taklif etildi. Ish natijalari sport shifokorlari, murabbiylar va sport fiziologiyasi bo‘yicha mutaxassislar uchun amaliy ahamiyatga ega bo’ladi.References
1. Jiyenbayev B. Avtosport bilan shug‘ullanuvchi sportchilar organizmining fiziologik xususiyatlarini optimallashtirish // Jismoniy tarbiya va sport axborotnomasi. - Nukus, 2024. - №5(2). - B. 4–7. https://uzdjtsunf.uz/wp-content/uploads/2024/12/juklep-aliw-2.pdf
2. Termoregulyatsiya // O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/wiki/Termoregulyatsiya
3. Allamuratov Sh. Fiziologiya va sport fiziologiyasi: o‘quv qo‘llanma. - Jizzax: JDPU, 2021. https://jdpu.uz/wp-content/uploads/2021/03/Fiziologiya-va-sport-fiziologiyasi.pdf
4. Périard J.D., Racinais S., Sawka M.N. Adaptations and mechanisms of human heat acclimation: Applications for competitive athletes and sports // Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports. - 2015. - Vol. 25 (Suppl. 1). - P. 20–38.
5. Périard J.D., Travers G.J.S., Racinais S., Sawka M.N. Cardiovascular adaptations supporting human exercise-heat acclimation // Autonomic Neuroscience: Basic and Clinical. - 2016. - Vol. 196. - P. 52–62.
6. Heat Acclimatization // ScienceDirect Topics - Overview. https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/heat-acclimatization
7. Four-week heat acclimation lowers carbohydrate oxidation of trained runners during submaximal exercise in the heat // Frontiers in Physiology. - 2026. https://www.frontiersin.org/journals/physiology/articles/10.3389/fphys.2025.1581594/full
8. Nielsen B. Heat acclimation - mechanisms of adaptation to exercise in the heat // Journal of Thermal Biology / PubMed. - 1998. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9694425/
9. Passive Heating: Reviewing Practical Heat Acclimation Strategies for Endurance Athletes // Frontiers in Physiology. - 2018. - Vol. 9. - Art. 1851.
10. Yurak-qon tomir tizimi // ILO mehnat entsiklopediyasi (o‘zbek tilida). https://www.iloencyclopaedia.org/uz/part-i-47946/cardiovascular-system
11. Issiqlik buzilishlari // ILO mehnat entsiklopediyasi. https://www.iloencyclopaedia.org/uz/part-vi-16255/heat-and-cold/item/677-heat-disorders
12. Allamurodov S.I. va boshq. Issiq iqlim sharoitida bolalarni jismoniy tarbiyalash // Modern Science and Research. - 2025. https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/59835
13. Yariyev A. Jismoniy madaniyat va sog‘lomlashtirishning tibbiy-biologik asoslari: bitiruv malakaviy ishi / Navoiy davlat pedagogika instituti. - Navoiy, 2013. https://api.ziyonet.uz/uploads/books/47828/5b1a2b8a6a375.pdf

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Boqijon qizi Anvarjonova Dilfuzaxon (Author)