SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI
PDF

Keywords

Sulfametoksazol
Shiff asoslari
metall komplekslari
koordinatsion kimyo
antimikrob faollik
DFT hisoblashlari
biodegradatsiya.

How to Cite

SULFAMETOKSAZOL VA UNING METALL KOMPLEKSLARI HAMDA SHIFF ASOSLARINING KIMYOVIY VA BIOLOGIK FAOLLIGI BOʻYICHA ADABIYOTLAR SHARHI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(8), 96-103. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i08.011

Abstract

Sulfanilamidlar sinfiga mansub sulfametoksazol (SMX) va uning trimetoprim (TMP) bilan kombinatsiyalari zamonaviy tibbiyot va farmatsevtikada keng qo‘llaniladigan antibakterial dori vositalaridan biri hisoblanadi. Biroq, so‘nggi klinik tadqiqotlar SMX-TMP preparatlarini amaliyotda qo‘llashda teri toshmalari, gematologik asoratlar hamda metabolik buzilishlar kabi qator nojo‘ya ta’sirlarning yuqori xavfi mavjudligini ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi sulfametoksazol molekulasini Shiff asoslariga aylantirish hamda ularning 3d metallari va lantanidlar bilan koordinatsion komplekslarini sintez qilish orqali biologik samaradorlikni oshirish va toksiklikni kamaytirishga bag‘ishlangan ilmiy natijalarni tizimlashtirishdan iborat. Xalqaro va Oʻzbekiston ilmiy jurnallari tahlili shuni ko‘rsatdiki, SMX va uning hosilalari metall kationlari bilan bidentat hamda polidentat tarzda koordinatsiyalanib, oktaedrik va yuqori koordinatsion geometriyali komplekslarni hosil qiladi. Spektroskopik (IQ, UB-ko‘rinuvchi, PMR, EPR), TGA hamda zichlik funksionali nazariyasi (DFT) hisoblashlari bog‘lanish asosan sulfonil kislorodi, imin va izoksazol azoti orqali amalga oshishini tasdiqlaydi. In vitro va molekulyar doking tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, metall komplekslari va Shiff asoslari dastlabki dori vositalariga nisbatan patogen bakteriya va zamburug‘larga qarshi yuqori antimikrob, antioksidant hamda saratonga qarshi faollik namoyon etadi. Shuningdek, SMX va uning xlorli hosilalarining sun’iy suv-botqoq yerlarda biodegradatsiyaga uchrash yo‘llari hamda ekologik xavfsizligi tahlil qilingan.
PDF

References

1. Sko‘ld O. Sulfonamide Resistance: Mechanisms and Trends. Drug Resistance Updates. – 2000. – Vol. 3. – P. 155–160.

2. Huovinen P. Resistance to Trimethoprim-Sulfamethoxazole. Clinical Infectious Diseases. – 2001. – Vol. 32. – P. 1608–1614.

3. Masters P.A., O’Bryan T.A., Zurlo J., Miller D.Q., Joshi N. Trimethoprim-Sulfamethoxazole Revisited. Archives of Internal Medicine. – 2003. – Vol. 163. – P. 402–410.

4. Gislason J., et al. Sulfamethoxazole: Chemical and Pharmacological Properties. Journal of Pharmaceutical Sciences. – 2020.

5. Nikaido H. Multidrug Resistance in Bacteria. Annual Review of Biochemistry. – 2009. – Vol. 78. – P. 119–146.

6. Przybylski P., Huczyński A., Kuś P., Kieroński A., Głowacki R. Biological Properties of Schiff Bases and Their Metal Complexes. Chemical Papers. – 2009.

7. Kajal A., Bala S., Kamboj S., Sharma N., Saini V. Schiff Bases: A Versatile Pharmacophore. Journal of Catalysts. – 2013. – Article ID 893512.

8. da Silva C.M., da Silva D.L., Modolo L.V., Alves R.B., de Resende M.A., Martins C.V.B., de Fátima Â. Schiff Bases: A Short Review of Their Antimicrobial Activities. Journal of Advanced Research. – 2011. – Vol. 2. – P. 1–8.

9. Abu-Dief A.M., Mohamed I.M.A. A Review on Versatile Applications of Transition Metal Complexes Incorporating Schiff Bases. Beni-Suef University Journal of Basic and Applied Sciences. – 2015. – Vol. 4. – P. 119–133.

10. Prakash A., Adhikari D. Application of Schiff Bases and Their Metal Complexes—A Review. International Journal of ChemTech Research. – 2011. – Vol. 3. – P. 1891–1896.

11. Chohan Z.H., Scozzafava A., Supuran C.T. Zinc Complexes of Sulfonamide Derivatives and Their Biological Activity. Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry. – 2003.

12. Scozzafava A., Owa T., Mastrolorenzo A., Supuran C.T. Anticancer and Antiviral Sulfonamides. Current Medicinal Chemistry. – 2003. – Vol. 10. – P. 925–953.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Copyright (c) 2026 Z.Sh. Abdullayeva, L.X. Roʻzimova, H.M. Ismoilova (Author)