Keywords
sinantrop qushlar
urban ornitofauna
antropogen biotoplar
taksonomik tarkib
ekologik-faunistik xususiyatlar
sinantropiya
dominant turlar
bioxilma-xillik.
How to Cite
Abstract
Mazkur maqolada Farg‘ona vodiysining urban va antropogen jihatdan o‘zgargan biotoplarida uchraydigan sinantrop qushlarning taksonomik tarkibi hamda ekologik-faunistik xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotlar 2024–2026-yillarda Farg‘ona vodiysining turli urban va agrolandshaft hududlarida olib borildi. Tadqiqotlar davomida jami 8572 individ va 18 tur sinantrop qush qayd etildi. Aniqlangan turlar 2 turkum, 10 oila va 17 avlodga mansub bo‘lib, tur soni jihatidan Passeriformes turkumi ustunlik qildi. Sinantropiya darajasiga ko‘ra turlarning 11 tasi birlamchi, 7 tasi esa ikkilamchi sinantroplar guruhiga kiritildi. Birlamchi sinantroplar 8154 individni yoki umumiy qayd etilgan qushlarning 95,1 % ini, ikkilamchi sinantroplar esa 418 individni yoki 4,9 % ini tashkil etdi.Faunada dominant turlar sifatida Acridotheres tristis, Spilopelia senegalensis va Passer montanus qayd etilib, ularning ulushi mos ravishda 20,9 %, 14,6 % va 12,4 % ni tashkil etdi. Mazkur uch turning umumiy ulushi 47,9 % ga teng bo‘ldi. Olingan natijalar Farg‘ona vodiysi urban ekotizimlarida antropogen muhitga yuqori darajada moslashgan, ekologik jihatdan moslashuvchan hamda oziqlanish doirasi keng bo‘lgan turlarning ustunligini ko‘rsatadi.References
1. Luniak M. Synurbization – adaptation of animal wildlife to urban development // Proc. 4th Int. Urban Wildlife Symposium / Ed. by W.W. Shaw et al. – Tucson, 2004. – P. 50–55.
2. Marzluff J.M., Bowms an R., Donnelly R. (Eds.). Avian Ecology and Conservation in an Urbanizing World. – Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2001. – 585 p.
3. McKinney M.L. Urbanization as a major cause of biotic homogenization // Biological Conservation. – 2006. – Vol. 127. – P. 247–260.
4. Mitropolsky O.V., Fotteler E.R., Tretiakov G.P. Ptitsy Uzbekistana. T. 1. – Tashkent: Fan, 1987.
5. Rezanov A.G., Rezanov A.A. Geograficheskaya klassifikatsiya i tsentry proiskhozhdeniya sinantropnykh populyatsiy u ptits // Vestnik MGPU. – 2010. – № 1(5). Ser.: Estestvennye nauki. – S. 39–53.
6. Rezanov A.A., Rezanov A.G. Sinantropizatsiya ptits kak populyatsionnyy fenomen // Trudy Menzbir. ornitol. obshchestva. T. 1: Materialy XIII Mezhdunar. ornitol. konf. Sev. Evrazii. – Makhachkala, 2011. – S. 55–69.
7. Rezanov A.A., Rezanov A.G. Indeks otsenki stepeni sinantropizatsii ptits na osnove ikh antropotolerantnosti // Vestnik MGPU. – 2014. – № 1(13). Ser.: Estestvennye nauki. – S. 16–22.
8. Vladyshevsky D.V. Ptitsy v antropogennom landshafte. – Novosibirsk: Nauka, 1975. – 199 s.
9. Xolboev F.R. O‘zbekiston shaharlarining sinantrop qushlari. – Toshkent, 2000.
10. Xolboev F.R. Qizilqum viloyatida qushlarning shahar sharoitlariga moslashish yo‘llari // O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Xabarlari. – Toshkent, 2005. – № 4. – B. 86–88.
11. Xolboev F.R. O‘rta Osiyo shaharlarida sinantrop qushlarning ekologiyasi va ahamiyati. – Toshkent, 2012.
12. Xolboev F., Tursunov O., Xamidova S., Barotov A. va boshq. O‘zbekistonda sinantrop turlarning ekologiyasi va ahamiyati // O‘zMU xabarlari. – Toshkent, 2022. – № 3/1. – B. 220–222.
13. Xolboev F.R., Barotov A.H. Ecological Factors that Determine the Species, Composition, Distribution and Number of Synantropic Birds in the Urban Landscapes of South-Western Kyzylkum // International Journal of Genetic Engineering. – 2024. – Vol. 12(1). – P. 9–11. DOI: 10.5923/j.ijge.20241201.03
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Bahodirjon Bahtiyorjon o'g'li Nazirov, Mahmudbek Otabekovich Madaliyev (Author)