Keywords
matematik taʼlim
muammoli savol
mulohazali tafakkur
pedagogik tajriba МЕТОДИКА РАЗВИТИЯ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ НА УРОКАХ МАТЕМАТИКИ
How to Cite
Abstract
Matematika darslarida oʻquvchilarning tanqidiy fikrlashi koʻpincha tayyor algoritmni qayta tiklash darajasida qolib, masala mazmunini tahlil qilish, dalilni tekshirish va muqobil yechimni asoslash koʻnikmalari yetarli shakllanmaydi. Tadqiqotning maqsadi matematika darslari uchun bosqichma-bosqich metodik yondashuvni tavsiflash va uning tanqidiy fikrlash koʻrsatkichlariga taʼsirini aniqlashdan iborat boʻldi. Amaliy pedagogik tajriba doirasida aniqlovchi pretest, shakllantiruvchi intervensiya va nazorat posttesti qoʻllanildi; tajriba va nazorat guruhlari oʻzaro qiyosiy tahlil qilindi. Oʻlchov vositasi Cronbach alfa bilan tekshirilib, alfa 0,70 koʻrsatkichiga ega boʻldi, bu topshiriqlar ichki mosligini qoniqarli darajada ekanini koʻrsatdi. Natijalarda tajriba guruhida koʻrsatkichlar 52,4 % ga yetib, nazorat guruhining 49,1 % natijasidan yuqori boʻldi; guruhlararo farq uchun Cohen d = 0,92 aniqlandi. Shakllantiruvchi bosqichda muammoli savol, reflektiv topshiriq, juftlikda muhokama va bosqichma-bosqich dalillash ketma-ketligi oʻquvchilarni javobni shunchaki topishga emas, uni tekshirishga ham majbur qildi. Xulosa shuki, taklif etilgan metodika matematika mazmunini chuqurroq anglash, fikrni asoslash va xulosa chiqarish sifatini oshiradi; ilmiy hissa sifatida dars jarayoniga moslashtirilgan uch bosqichli didaktik sxema va uni baholash mezonlari aniqlandi.References
1. Halpern D. F. Thought and Knowledge: An Introduction to Critical Thinking. — 5th ed. — New York: Psychology Press, 2014. — 528 p.
2. Facione P. A. Critical Thinking: What It Is and Why It Counts. — Millbrae, CA: Insight Assessment, 2015. — 30 p.
3. Ennis R. H. Critical Thinking Across the Curriculum: A Vision // Topoi. — 2018. — Vol.37. — №1. — P. 165-184. DOI: 10.1007/s11245-016-9401-4
4. Abrami P. C., Bernard R. M., Borokhovski E. et al. Instructional interventions affecting critical thinking skills and dispositions: A stage 1 meta-analysis // Review of Educational Research. — 2008. — Vol.78. — №4. — P. 1102-1134. DOI: 10.3102/0034654308326084
5. Kuhn D. A developmental model of critical thinking // Educational Researcher. — 1999. — Vol.28. — №2. — P. 16-25. DOI: 10.3102/0013189X028002016
6. Halpern D. F. Teaching critical thinking for transfer across domains: Dispositions, skills, structure training, and metacognitive monitoring // American Psychologist. — 1998. — Vol.53. — №4. — P. 449-455. DOI: 10.1037/0003-066X.53.4.449
7. Kuhn D., Dean D. Metacognition: A bridge between cognitive psychology and educational practice // Theory Into Practice. — 2004. — Vol.43. — №4. — P. 268-273. DOI: 10.1207/s15430421tip4304_4
8. Paul R., Elder L. The Miniature Guide to Critical Thinking Concepts and Tools. — 8th ed. — Dillon Beach, CA: Foundation for Critical Thinking, 2019. — 48 p.
9. Paul R., Elder L. Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your Learning and Your Life. — 3rd ed. — Boston: Pearson, 2019. — 336 p.
10. Зайнутдинова Л. Х. Таълим жараёнида танқидий фикрлашни ривожлантиришнинг дидактик асослари // Педагогик таълим. — 2022. — №3. — Б. 45-52.
11. Махмудова Н. А. Математика дарсларида танқидий фикрлашни шакллантириш методикаси // Таълим ва инновацион тадқиқотлар. — 2021. — №4. — Б. 88-94.
12. Рахматова Д. Ш. Танқидий фикрлаш технологиялари ва уларни математика таълимида қўллаш // Педагогик маҳорат. — 2023. — №2. — Б. 61-67.
13. Юлдашева Г. Б. Математика ўқитишда муаммоли вазиятлар орқали танқидий фикрлашни ривожлантириш // Илмий хабарнома. — 2024. — №1. — Б. 73-79.
14. Иванова Е. В. Развитие критического мышления учащихся на уроках математики // Вестник Московского университета. Серия 20: Педагогическое образование. — 2021. — №2. — С. 34-42.
15. Петрова И. Н., Смирнова Е. А. Технология развития критического мышления в обучении математике // Известия Российского государственного педагогического университета им. А. И. Герцена. — 2022. — №205. — С. 112-121.