ALGORITMLARNI O‘QITISHDA VIZUAL DASTURLASH MUHITLARIDAN FOYDALANISH METODIKASI
PDF

Keywords

algoritm
algoritmik tafakkur
vizual dasturlash
blokli dasturlash
Scratch
Blockly
Flowgorithm
hisoblash tafakkuri
kognitiv yuklama
dasturlashni o‘qitish metodikasi.

How to Cite

ALGORITMLARNI O‘QITISHDA VIZUAL DASTURLASH MUHITLARIDAN FOYDALANISH METODIKASI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(07.), 462-471. https://doi.org/10.70728/c.series.ped.v08.i07.063

Abstract

Ushbu maqolada algoritmlash asoslarini o‘qitishda vizual dasturlash muhitlari (Scratch, Blockly, Flowgorithm, App Inventor, Alice)dan foydalanishning didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Vizual muhitlarning sintaktik yukni kamaytirish, algoritmik tafakkurni shakllantirish va o‘quv motivatsiyasini oshirishdagi roli kognitiv yuklama nazariyasi, konstruksionizm va hisoblash tafakkuri konsepsiyalari asosida nazariy jihatdan asoslanadi. Blokli dasturlashdan matnli dasturlashga bosqichma-bosqich o‘tishning to‘rt bosqichli (motivatsion-konseptual, strukturaviy, tranzitiv, avtonom) metodikasi batafsil yoritiladi: har bir bosqichning maqsadi, mazmuni, qo‘llaniladigan muhitlari, namunaviy topshiriqlari va baholash mezonlari keltiriladi. O‘tkazilgan pedagogik tajriba-sinov natijalari jadval va diagrammalar yordamida tahlil qilinadi. Tajriba guruhida yakuniy o‘zlashtirish ko‘rsatkichi nazorat guruhiga nisbatan 11,2 ballga yuqori bo‘lgani, blok-sxemadan kodga o‘tish ko‘nikmasi esa 25,2 foiz bandiga o‘sgani aniqlangan.
PDF

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son ““Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. – 06.10.2020-y. – № 06/20/6079/1349.

2. Papert S. Mindstorms: Children, computers, and powerful ideas. – New York: Basic Books, 1980. – 230 p.

3. Wing J.M. Computational thinking // Communications of the ACM. – 2006. – Vol. 49, № 3. – P. 33–35.

4. Grover S., Pea R. Computational thinking in K–12: A review of the state of the field // Educational Researcher. – 2013. – Vol. 42, № 1. – P. 38–43.

5. Sweller J. Cognitive load during problem solving: Effects on learning // Cognitive Science. – 1988. – Vol. 12, № 2. – P. 257–285.

6. Kelleher C., Pausch R. Lowering the barriers to programming: A taxonomy of programming environments and languages for novice programmers // ACM Computing Surveys. – 2005. – Vol. 37, № 2. – P. 83–137.

7. Resnick M., Maloney J., Monroy-Hernández A. et al. Scratch: Programming for all // Communications of the ACM. – 2009. – Vol. 52, № 11. – P. 60–67.

8. Fraser N. Ten things we’ve learned from Blockly // Proceedings of the 2015 IEEE Blocks and Beyond Workshop. – Bloomington: IEEE, 2015. – P. 49–50.

9. Cook D. Flowgorithm: Principles for teaching introductory programming using flowcharts // Proceedings of the American Society of Engineering Education Pacific Southwest Conference (ASEE PSW). – 2015. – P. 158–167.

10. Weintrop D., Wilensky U. Comparing block-based and text-based programming in high school computer science classrooms // ACM Transactions on Computing Education. – 2017. – Vol. 18, № 1. – P. 1–25.

11. Xu Z., Ritzhaupt A.D., Tian F., Umapathy K. Block-based versus text-based programming environments on novice student learning outcomes: A meta-analysis study // Computer Science Education. – 2019. – Vol. 29, № 2–3. – P. 177–204.

12. Armoni M., Meerbaum-Salant O., Ben-Ari M. From Scratch to “real” programming // ACM Transactions on Computing Education. – 2015. – Vol. 14, № 4. – P. 1–15.

13. Kölling M., Brown N.C.C., Altadmri A. Frame-based editing: Easing the transition from blocks to text-based programming // Proceedings of the Workshop in Primary and Secondary Computing Education (WiPSCE ’15). – London: ACM, 2015. – P. 29–38.

14. Moors L., Luxton-Reilly A., Denny P. Transitioning from block-based to text-based programming languages // Proceedings of the 2018 International Conference on Learning and Teaching in Computing and Engineering (LaTiCE). – Auckland: IEEE, 2018. – P. 57–64.

15. Aripov M.M., Muhammadiyev J.O‘. Informatika, informatsion texnologiyalar. – Toshkent: TDYuI nashriyoti, 2004. – 275 b.

16. Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari: ped. fan. dokt. ... diss. avtoref. – Toshkent, 2007. – 46 b.

17. Toxirov F.J. Oliy ta’lim muassasalarida talabalarning dasturlashga oid algoritmik fikrlashini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish: ped. fan. bo‘yicha fals. dokt. (PhD) ... diss. – Qarshi, 2022. – 172 b.

18. Xamroyev U.N. Pedagogika oliy ta’lim muassasalari talabalarining algoritmlashga oid kompetentligini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish: ped. fan. bo‘yicha fals. dokt. (PhD) ... diss. – Navoiy, 2025. – 152 b.

19. Xamroyeva D.N., Seytov Sh.J., Raymova M.U., Xamroyev U.N., Rahimov F.A. Algoritmlash asoslari. Laboratoriya ishlari: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: «Dimal» nashriyoti, 2025. – 124 b.