XVI ASR BUXORODA USTOZ–SHOGIRD MUNOSABATLARI TUSHUNCHASI: “MUZAKKIRI AHBOB” VA “BADOE’ UL-VAQOE’” ASARLARINING PEDAGOGIK TALQINI

Abstract

Mazkur maqolada Buxoro xonligi davriga oid XVI asrning ikki muhim manbasi — Hasanxoja Nisoriy qalamiga mansub Muzakkiri ahbob va Zayniddin Mahmud Vosifiyning Badoe’ ul-vaqoe’ asarlarida aks etgan ustoz–shogird (pir–murshid) munosabatlari hamda ularning pedagogik talqini tahlil qilinadi. Har ikkala asar ham o‘sha davr olimlari, ustozlar, shogirdlar va ilmiy muhit haqida boy tasviriy va rivoyaviy materiallarni taqdim etib, an’anaviy islomiy ta’lim muhitidagi ta’lim amaliyoti va axloqiy yo‘l-yo‘riqlarni chuqur tahlil qilish imkonini beradi.

Tadqiqotda ustoz shaxsining nafaqat bilim beruvchi, balki talabalarning intellektual va axloqiy kamolotini shakllantiruvchi ma’naviy yo‘lboshchi, murabbiy va ruhiy yetakchi sifatida tasvirlanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Asarlarda real hayotiy voqealar va biografik lavhalar orqali maslahat berish, rag‘batlantirish, ogohlantirish, omma oldida tanbeh berish hamda shaxsiy ibrat kabi pedagogik usullar yoritiladi. Muzakkiri ahbob ilmiy merosning uzluksizligi va ustozlarning shogirdlar kamolotidagi hal qiluvchi rolini ta’kidlasa, Badoe’ ul-vaqoe’ yo‘l-yo‘riq, intizom va axloqiy tarbiya jarayonidagi real pedagogik vaziyatlarni ko‘rsatib beradi.

Tadqiqot natijalari ushbu manbalarda ustoz–shogird munosabatlari axloqiy mas’uliyat, intellektual intizom va ijtimoiy javobgarlikka asoslangan puxta pedagogik model sifatida namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi. Maqolada ushbu manbalarda mujassam bo‘lgan ta’limiy tamoyillar zamonaviy pedagogik diskurs uchun, ayniqsa murabbiylikka asoslangan va qadriyatlarga yo‘naltirilgan ta’lim an’analarini anglashda dolzarbligini saqlab qolayotgani asoslanadi.