Abstract
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarning darsga faol ishtirokini oshirishda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish metodikasi nazariy va amaliy jihatdan yoritilgan. Faol o‘rganish nazariyasi va konstruktivizm paradigmasiga tayanib, muallif tomonidan «AISAM» (AI-Supported Active Methodology) nomli to‘rt komponentli metodik model ishlab chiqilgan. Tadqiqot 2023–2026-yillar davomida Buxoro, Navoiy, Termiz, Guliston, Urganch davlat universitetlari hamda Buxoro davlat pedagogika institutida magistratura bosqichining 1- va 2-kurs talabalari – bo‘lajak o‘qituvchilar ishtirokida olib borildi. Tadqiqotda pedagogik kuzatish, qiyosiy tahlil, so‘rovnoma va ekspert baholash metodlaridan foydalanildi. Kuzatishlar AISAM metodikasi qo‘llanilgan mashg‘ulotlarda magistrantlarning savol berish faolligi, muhokamaga qo‘shilish darajasi va sun’iy intellekt vositalaridan pedagogik jihatdan asoslangan tarzda foydalanish ko‘nikmalari izchil oshib borganligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, sun’iy intellektdan tartibsiz foydalanish bilan bog‘liq akademik halollik xavflari ham aniqlanib, ularni bartaraf etish yo‘llari taklif etilgan. Maqolada AISAM metodikasining tarkibiy qismlari, uni amaliyotga tatbiq etish bosqichlari va o‘qituvchi faoliyatidagi o‘zgarishlar batafsil tahlil qilingan.References
1. Freeman, S., Eddy, S. L., McDonough, M., Smith, M. K., Okoroafor, N., Jordt, H., & Wenderoth, M. P. (2014). Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(23), 8410–8415.
2. OpenAI. (2023). ChatGPT reaches 100 million users in two months. OpenAI Blog.
3. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education – Where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(1), 39.
4. Baker, R. S., & Siemens, G. (2014). Educational data mining and learning analytics. In R. K. Sawyer (Ed.), The Cambridge Handbook of the Learning Sciences (2nd ed., pp. 253–274). Cambridge University Press.
5. Mollick, E. R., & Mollick, L. (2023). Assigning AI: Seven approaches for students, with prompts. The Wharton School, University of Pennsylvania. SSRN.
6. Lo, C. K. (2023). What is the impact of ChatGPT on education? A rapid review of the literature. Education Sciences, 13(4), 410.
7. Kasneci, E., Seßler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., & Fischer, F. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274.
8. Muxtorov, B. X., Xoliqov, F. A., va Karimov, J. S. (2023). Oliy ta’limda raqamli texnologiyalar: o‘qituvchilar tayyor ekanligini baholash. Pedagogika va psixologiya: Ilmiy-metodologik jurnal, 4(2), 78–94.
9. Fredricks, J. A., Blumenfeld, P. C., & Paris, A. H. (2004). School engagement: Potential of the concept, state of the evidence. Review of Educational Research, 74(1), 59–109.
10. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
11. UNESCO. (2023). Technology in education: A tool on whose terms? Global Education Monitoring Report
2023. UNESCO Publishing.
12. O‘zbekiston Respublikasi. (2020). 2030-yilgacha bo‘lgan davrda ta’lim tizimini rivojlantirish konsepsiyasi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni.
