ISPAN TILIDA KONSEPTUAL METAFORALAR TIZIMI: KOGNITIV- LINGVISTIK TAHLIL
PDF

Keywords

kognitiv tilshunoslik
konseptual metafora
ispan tili
manba domeni
maqsad domeni
struktur metafora
ontologik metafora
orientatsion metafora
frazeologizm
lingvomadaniyat
metaforik model.

How to Cite

ISPAN TILIDA KONSEPTUAL METAFORALAR TIZIMI: KOGNITIV- LINGVISTIK TAHLIL. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(7), 79-87. https://doi.org/10.70728/b.series.fil.v08.i07.013

Abstract

Mazkur maqola ispan tilidagi konseptual metaforalar tizimini kognitiv tilshunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etishga bag‘ishlangan. J.Lakoff va M.Jonsonning konseptual metafora nazariyasiga tayangan holda, ispan tilidagi struktur, ontologik va orientatsion metaforalar tasniflanadi, ularning frazeologik birliklar, maqollar va badiiy diskurs (xususan, Federiko Garsia Lorka she’riyati) namunalarida voqelanish xususiyatlari yoritiladi. Tadqiqotda ispan tilining milliy-madaniy o‘ziga xosligini aks ettiruvchi metaforik modellar (buqa bilan olishuv, vino madaniyati, katolik dunyoqarashi bilan bog‘liq obrazlar) alohida ko‘rib chiqiladi hamda ispan tilidagi konseptual metaforalar rus va o‘zbek tillaridagi mos konstruksiyalar bilan qiyoslanadi. Tadqiqot natijalari konseptual metaforaning nafaqat uslubiy vosita, balki dunyoni bilish va tizimlashtirish mexanizmi ekanligini tasdiqlaydi.
PDF

References

1. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: The University of Chicago Press, 1980. – 242 p.

2. Lakoff G. The Contemporary Theory of Metaphor // Metaphor and Thought / ed. by A. Ortony. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 1993. – P. 202–251.

3. Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction. – Oxford: Oxford University Press, 2002. – 303 p.

4. Ibarretxe-Antuñano I., Valenzuela J. (dirs.) Lingüística Cognitiva. – Barcelona: Anthropos Editorial, 2012. – 448 p.

5. Soriano C. La metáfora conceptual // Lingüística Cognitiva / dirs. I. Ibarretxe-Antuñano, J. Valenzuela. – Barcelona: Anthropos, 2012. – P. 98–121.

6. Cadierno T., Castañeda-Castro A. (eds.) Lingüística cognitiva y español LE/L2. – New York: Routledge, 2019. – 320 p.

7. Suárez-Campos L., Hijazo-Gascón A. La metáfora conceptual y su aplicación a la enseñanza del español LE/L2 // Lingüística cognitiva y español LE/L2 / eds. T. Cadierno, A. Castañeda-Castro. – New York: Routledge, 2019. – P. 231–248.

8. Bustos E.G. La metáfora: ensayos transdisciplinares. – Madrid: Fondo de Cultura Económica, Universidad Nacional de Educación a Distancia, 2001. – 319 p.

9. Ortega y Gasset J. Dos grandes metáforas [rus tiliga tarj.: Две главные метафоры] // Teoriya metafory / otv. red. N.D. Arutyunova. – M.: Progress, 1990. – S. 68–81.

10. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor nashriyoti, 2006. – 92 b.

11. Ashurova D.U., Galiyeva M.R. Cognitive Linguistics. – Tashkent: VneshInvestProm, 2018. – 18 p.

12. Narbayeva G.X. Olamning frazeologik manzarasida konseptual metaforalarning o‘rni (ispan va rus tillari materiallarida): filol. fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati: 10.00.06. – Toshkent: O‘zDJTU, 2024. – 61 b.

13. Turamuratova I.I. Metafora kak osnovnoy trop ispanskogo poeticheskogo diskursa (na materiale poezii Federiko Garsia Lorki): filol. fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoref.: 10.00.06. – Toshkent, 2022. – 38 b.

14. Baxronova D.K. Antropozoomorfizmlarning semantik va lingvokulturologik xususiyatlari (o‘zbek va ispan tillari materialida): filol. fan. nomzodi diss. avtoref. – Toshkent, 2017. – 22 b.

15. Yo‘ldoshev A.G‘. Cognitive aspect of the Uzbek idiomatic words and their equivalents in English // Philology Matters. – 2019. – Vol. 2019, Iss. 2, Article 2. – P. 77–85.