Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek va rus folkloridagi antagonistik ayol arxetiplari — yalmo‘g‘iz kampir va Baba Yaga obrazlari qiyosiy-aksiologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda mazkur mifologik personajlarning genezisi, etimologiyasi, funksional xususiyatlari hamda ularning folklor narrativlaridagi salbiy va ijobiy qirralari ochib beriladi. Tarixiy-tipologik, mifopoetik, strukturaviy-semiotik va komparativ metodlar asosida yalmo‘g‘iz va Baba Yaga obrazlarining arxaik e’tiqodlar, initsiatsiya marosimlari, matriarxat tuzumi va demonologik tasavvurlar bilan bog‘liqligi yoritiladi. Aksiologik tahlil natijasida ushbu obrazlarning faqat yovuz kuch timsoli emas, balki ayrim holatlarda qahramonning sinovchi, ko‘makchi va homiysi sifatida namoyon bo‘lishi aniqlanadi. Maqola natijalari mifologik ayol obrazlarining madaniy-tarixiy ildizlarini aniqlash va ularning xalq dunyoqarashidagi o‘rnini belgilashga xizmat qiladi.References
1. Аникин В.П. Русская народная сказка. ‒ М.: Художественная литература., 2000 ‒ 176 с. (Anikin, V. P. Russkaya narodnaya skazka [Russian Folk Tale]. Moscow: Khudozhestvennaya Literatura, 2000. 176 p.)
2. Джалалов Г.А. Узбекский сказочный эпос. ‒ Т.: Фан, 1980. ‒ 272 с. (Dzhalalov, G. A. Uzbek Fairy-Tale Epic. Tashkent: Fan, 1980. 272 p)
3. Jumaniyozov B.M. O‘zbek xalq eposida yalmog‘iz obrazi. Filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya.T.,1996 ‒ 125-b. (Jumaniyozov, B. M. The Image of Yalmog‘iz in the Uzbek Folk Epic. PhD dissertation (Candidate of Philological Sciences). Tashkent, 1996. 125 p.)
4. Жирмунский В.М., Зарифов Х.Т. Узбекский народный героический эпос. ‒ М.: Гослитиздат, 1947. ‒ 520 с. (Zhirmunsky, V. M., & Zarifov, Kh. T. Uzbek Folk Heroic Epic. Moscow: Goslitizdat, 1947. 520 p.)
5. Egamov X. Sovet Sharqi turkiy xalqlari ertakchilik an’analari aloqalari tarixidan ocherklar. –T.: O‘qituvchi, 1982.–B.115 (Egamov, X. Essays on the History of Interrelations of Fairy-Tale Traditions of the Turkic Peoples of the Soviet East. Tashkent: O‘qituvchi, 1982. 115 p.)
6. Мелетинский Е.М. Герой волшебной сказки: Происхождение образа. ‒ М.: Наука, 1958 ‒ 259 с. (Meletinsky, E. M. The Hero of the Magic Fairy Tale: The Origin of the Image. Moscow: Nauka, 1958. 259 p.)
7. Олмос ботир. Ўзбек халқ эртаклари. ‒ Т.: Ёш гвардия, 1981. ‒ 20 б. (Olmos Botir. Uzbek Folk Tales. Tashkent: Yosh Gvardiya, 1981. 20 p.)
8. Пропп В.Я. Исторические корни волшебной сказки. ‒ Л., 2000. ‒ 340 с. (Propp, V. Ya. Historical Roots of the Magic Fairy Tale. Leningrad, 2000. 340 p.)
9. Нурбаева А.М., Жетибай Р.К., Оспанов Е.Т., Найманбаев А.А. Женские демонические образы в тюркской мифологии: роль и символика Жалмауыз кемпір, Албасты, Жезтырнак, Мыстан кемпір и Күлдіргіш// Turkic Studies Journal/ 2(2025) /128-147/ www.tsj.enu.kz/ (Nurbayeva, A. M., Zhetibai, R. K., Ospanov, E. T., & Naimanbayev, A. A. Female Demonic Images in Turkic Mythology: The Role and Symbolism of Zhalmauyz Kempir, Albasty, Zheztyrnak, Mystan Kempir, and Küldirgish. Turkic Studies Journal, no. 2 (2025), pp. 128–147. Available at: www.tsj.enu.kz)
10. Макс Фасмер Этимологический словарь русского языка. В 4-х томах. Т.1. ‒ М.:Прогресс, 1986 ‒ 576 с. (Fasmer, M. Etymological Dictionary of the Russian Language. In 4 vols. Vol.
1. Moscow: Progress, 1986. 576 p.
11. Усачева И.Ю. Типология женских образов русских былин // Современные научные исследования и инновации. 2017. № 6 [Электронный ресурс]. URL: https://web.snauka.ru/issues/2017/06/83915 (дата обращения: 31.01.2026). (Usacheva, I. Yu. Typology of Female Images in Russian Byliny. Modern Scientific Research and Innovations, 2017, no.
6. Available at: https://web.snauka.ru/issues/2017/06/83915 (accessed 31.01.2026).
