YAPON TILIDA –ないで VA –なくて KONSTRUKSIYALARINING INKOR MAʼNOSINI IFODALASHDAGI O‘RNI

Abstract

Mazkur maqolada zamonaviy yapon tilida inkor ma’nosini ifodalovchi –な いで va –なくて konstruksiyalarining morfologik-sintaktik hamda semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot obyekti sifatida Shinkai Makotoning “小説・秒速5 センチメートル” asarida uchraydigan inkor konstruksiyalari tanlandi. Maqolada –ないで konstruksiyasi harakatni bajarmasdan ikkinchi harakatning amalga oshishi, harakat tarzi, iltimos va ogohlantirish ma’nolarini ifodalashi, –なくて konstruksiyasi esa sabab, izoh, kontrast va emotsional holat bilan bog‘liq ma’nolarni shakllantirishi ko‘rsatiladi. Tahlilda yapon tilining tavsifiy grammatikasi, qo‘shma gaplar nazariyasi va struktur-semantik yondashuvga tayanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, –ないで va –なくて shakllari tashqi jihatdan –ない inkor shakliga asoslansa-da, ularning sintaktik vazifasi va semantik markazi bir xil emas. –ないで ko‘proq harakatning bajarilmagan holati bilan asosiy harakatni bog‘lasa, –なくて bajarilmagan harakat yoki mavjud bo‘lmagan holatni keyingi predikatdagi hissiy, baholovchi yoki natijaviy mazmunning sababi sifatida ko‘rsatadi.