Keywords
Бобурийлар империяси
Муҳаммадшоҳ
Карнал жанги
Деҳли
Товус тахти
Кўҳинур
ҳарбий юриш
Эрон
тарихий манбашунослик.
How to Cite
Abstract
Мақолада XVIII асрнинг биринчи ярмида Шарқда юз берган йирик ҳарбий-сиёсий воқеа — Эрон ҳукмдори Нодиршоҳ Афшорнинг 1738–1739 йилларда Бобурийлар Ҳиндистонига уюштирган ҳарбий юриши комплекс тарзда таҳлил қилинади. Тадқиқотнинг асосий мақсади ушбу юришнинг кўп қиррали сабабларини, ҳарбий-сиёсий босқичларини ҳамда Бобурийлар империяси ва бутун минтақа тақдирига кўрсатган узоқ муддатли таъсирини манбашунослик нуқтаи назаридан очиб беришдан иборат. Тадқиқотда тарихий-қиёсий, тарихий-генетик ва проблемали-хронологик усуллар, шунингдек, манбаларга танқидий ёндашув методи қўлланилди. Форс, ҳинд, рус ва ғарб тарихшунослигига оид манбаларни қиёсий таҳлил қилиш орқали юришнинг иқтисодий (Эрон хазинасининг қашшоқлашуви ва ёлланма қўшинни таъминлаш зарурати), сиёсий (Бобурийлар давлатидаги ички низолар) ва баҳона тарзидаги (афғон қочқинлари масаласи) омиллари ажратиб кўрсатилди. Тадқиқот натижасида Карнал жанги (1739) Бобурийлар ҳарбий қудратининг таназзулини намоён этган ҳал қилувчи нуқта эканлиги, Деҳлининг талон-тарож қилиниши ҳамда Товус тахти ва Кўҳинур каби рамзий бойликларнинг олиб кетилиши эса империянинг моддий ва маънавий заифлашувини тезлаштиргани асосланди. Ишнинг илмий янгилиги турли миллий тарихшунослик анъаналарига оид манбаларнинг ягона таҳлилий доирада умумлаштирилишидадир. Натижалардан олий таълим муассасаларида Шарқ тарихи, манбашунослик ва халқаро муносабатлар тарихи фанларини ўқитишда фойдаланиш мумкин.References
1. Иванов М.С. Очерк истории Ирана. — М.: Госполитиздат, 1952. — 468 с. (с. 98).
2. История Афганистана с древнейших времён до наших дней / отв. ред. Ю.В. Ганковский. — М.: Мысль, 1982. — 368 с. (с. 125).
3. Afghanistan and the Afghans / presented by prof. Charles A. Kofoid and Mrs. Prudence W. Kofoid. — London, 1879. — P. 19–20.
4. Axworthy M. A History of Iran: Empire of the Mind. — New York: Basic Books, 2008. — 387 p. (p. 158).
5. Malik Iftikhar H. The History of Pakistan. — Westport (Connecticut); London: Greenwood Press, 2008. — 262 p. (p. 84).
6. Кишмишев С.О. Походы Надир-шаха в Герат, Кандагар, Индию и события в Персии после его смерти / сост. ген.-лейт. С.О. Кишмишев. — Тифлис: Воен.-ист. отд. при Штабе Кавк. воен. окр., 1889. — 206 с. Мавзуни чуқурлаштириш учун тавсия этилган қўшимча манбалар (муаллиф матнда фойдаланган ҳолда иқтибос келтириши мумкин):
7. Lockhart L. Nadir Shah: A Critical Study Based Mainly upon Contemporary Sources. — London: Luzac & Co., 1938.
8. Axworthy M. The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant. — London: I.B. Tauris, 2006.
9. Sarkar J.N. Nadir Shah in India. — Patna: Patna University, 1925.
10. Irvine W. Later Mughals. — Calcutta: Asiatic Society of Bengal, 1922.
11. Floor W. The Rise and Fall of Nader Shah: Dutch East India Company Reports, 1730–1747. — Washington: Mage Publishers, 2009.
12. Astarabadi Mirza Mahdi Khan. Tarikh-i Nadiri (Jahangushay-i Nadiri) — бирламчи манба (форс тилида).
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Ўктам Менглиевич Каримов (Author)