Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida uchraydigan va amaliy jihatdan istiqbolli bo‘lgan o‘simlik xomashyolari tarkibidagi biofaol moddalarning antioksidantlik salohiyatini qiyosiy baholash, dastlabki fitokimyoviy skrining o‘tkazish hamda natijalarni statistik talqin qilish yondashuvi yoritiladi. Tadqiqot g‘oyasi o‘simliklarda to‘planadigan fenol birikmalari, flavonoidlar, taninlar, organik kislotalar, efir moylari va boshqa ikkilamchi metabolitlarning erkin radikallarni neytrallashdagi o‘rnini baholashga qaratilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining dorivor o‘simliklarni madaniy holda yetishtirish, qayta ishlash va ulardan davolash amaliyotida keng foydalanishga doir qarorlari tabiiy xomashyoni ilmiy asosda o‘rganish, standartlashtirish va biotexnologik mahsulotga aylantirish zaruratini kuchaytiradi. Maqolada DPPH, ABTS va FRAP testlari asosida radikal inhibatsiyasi, qaytaruvchan antioksidant kuch va IC₅₀ ko‘rsatkichlarini baholash modeli taklif qilinadi. Shuningdek, maqolaga IC₅₀, DPPH, ABTS va FRAP ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi korrelyatsion bog‘lanishni ko‘rsatuvchi statistik jadval, radikal inhibatsiya egri chiziqlari, skrining ish oqimi sxemasi va O‘zbekiston olimlari ishlari asosida shakllantirilgan GOST uslubidagi adabiyotlar ro‘yxati kiritilgan. Natijalar qismi laboratoriya protokoli asosida real tahlilga tayyorlangan hisoblash matritsasi sifatida berilgan bo‘lib, yakuniy ilmiy maqolada spektrofotometrik o‘lchovlardan olingan xom ma’lumotlar bilan almashtirilishi lozim.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 20-maydagi PQ-251-son qarori. Dorivor o‘simliklarni madaniy holda yetishtirish hamda qayta ishlash va davolashda ulardan keng foydalanishni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida. - Toshkent, 2022.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 26-noyabrdagi PQ-4901-son qarori. Dorivor o‘simliklarni yetishtirish va qayta ishlash, ularning urug‘chiligini yo‘lga qo‘yishni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar ko‘lamini kengaytirishga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida. - Toshkent, 2020.
3. Azimova Sh.S., Yunusov M.S. Natural Compounds: Plant Sources, Structure and Properties. Alkaloids. - New York: Springer, 2013. - 1700 p.
4. Mamadaliyeva N.Z., Akramov D.Kh., Ovidi E., Tiezzi A., Nahar L., Azimova Sh.S., Sarker S.D. Aromatic medicinal plants of the Lamiaceae family from Uzbekistan: ethnopharmacology, essential oils composition, and biological activities // Medicines. - 2017. - Vol. 4, № 1. - Article 8.
5. Mamadaliyeva N.Z., Herrmann F., El-Readi M.Z., Tahrani A., Hamoud R., Egamberdiyeva D.R., Azimova Sh.S., Wink M. Flavonoids in Scutellaria immaculata and S. ramosissima and their biological activity // Journal of Pharmacy and Pharmacology. - 2011. - Vol. 63, № 10. - P. 1346-1357.
6. Mamadaliyeva N.Z., Sharopov F., Satyal P., Azimova Sh.S., Wink M. Composition of the essential oils of three Uzbek Scutellaria species and their antioxidant activities // Natural Product Research. - 2017. - Vol. 31, № 10. - P. 1172-1176.
7. Asqarov I.R., Turdialiyev U.M., Sultonova F.Yu. Comparative HPLC analysis of phenolic compounds in Hypericum scabrum and Calendula officinalis grown in Uzbekistan // Universum: Chemistry and Biology. - 2026. - № 1.
8. Asqarov I.R., Turdialiyev U.M., Sultonova F.Yu. Qizilpoycha va qushtirnoq o‘simligi tarkibidagi fenol birikmalarini o‘rganish // Journal of Chemistry of Goods and Traditional Medicine. - 2025. - Vol. 4, № 1.
9. Asqarov I.R., Kirgizov Sh.M., Jalilova S.T. Evaluation of the antiradical activity of Ocimum basilicum L. // Universum: Chemistry and Biology. - 2025. - № 11.
10. Urmonov D., Jalolov I. Phytochemical and elemental profiling of Limonium otolepis growing in the Fergana region, Uzbekistan: HPLC and ICP-OES analysis // Chemistry of Plant Raw Materials. - 2025.
11. Aronbayev D.M. Determination of the antioxidant activity of plants and herbal teas using the analyzer Sigma-AOA // World Science. - 2016. - № 5. - P. 38-42.
12. Aronbayev D.M., Ten V.A., Julayev M.F., Aronbayeva S.D. Issledovanie antioksidantnoy aktivnosti rastitelnosti Ferganskoy doliny // Molodoy uchenyy. - 2015. - № 3. - S. 20-24.
13. Dzhumayev K.H.K., Tkachenko K.G., Zenkevich I.G., Tsibulskaya I.A. Essential oils of Origanum tytthanthum Gontsch. produced from plants grown in Southern Uzbekistan // Journal of Essential Oil Research. - 1999. - Vol. 11. - P. 593-598.
14. Eisenman S.W., Zaurov D.E., Struwe L. Medicinal Plants of Central Asia: Uzbekistan and Kyrgyzstan. - New York: Springer, 2013. - 340 p.
15. Singleton V.L., Rossi J.A. Colorimetry of total phenolics with phosphomolybdic-phosphotungstic acid reagents // American Journal of Enology and Viticulture. - 1965. - Vol. 16, № 3. - P. 144-158.
16. Brand-Williams W., Cuvelier M.E., Berset C. Use of a free radical method to evaluate antioxidant activity // LWT - Food Science and Technology. - 1995. - Vol. 28. - P. 25-30.
17. Re R., Pellegrini N., Proteggente A., Pannala A., Yang M., Rice-Evans C. Antioxidant activity applying an improved ABTS radical cation decolorization assay // Free Radical Biology and Medicine. - 1999. - Vol. 26. - P. 1231-1237.
18. Benzie I.F.F., Strain J.J. The ferric reducing ability of plasma as a measure of antioxidant power: the FRAP assay // Analytical Biochemistry. - 1996. - Vol. 239. - P. 70-76.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Syuzanna Ismoil qizi Xolmurotova (Author)