Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek tilida xususiy birikuvchili birikmalarning lingvistik maqomi ibora, so‘z birikmasi va qo‘shma so‘zlar bilan qiyosiy tahlil asosida yoritiladi. Tadqiqotda xususiy birikuvchili birikmalar struktur jihatdan ochiq, biroq leksik tanlov darajasida cheklangan, semantik jihatdan esa shaffof, ammo qisman barqaror birliklar sifatida talqin qilinadi. Struktur–semantik tahlil va differensial mezonlar asosida ushbu birliklarning gradatsion va prototipik xarakterga egaligi aniqlanadi. Olingan natijalar xususiy birikuvchili birikmalarni na ibora, na erkin so‘z birikmasi, na qo‘shma so‘z doirasida to‘liq izohlash mumkin emasligini ko‘rsatadi. Tadqiqot yakunida xususiy birikuvchili birikmalar til tizimida struktur–semantik, diskursiv va kognitiv omillar ta’sirida shakllanadigan, oraliq, biroq mustaqil birliklar sifatida talqin qilinadi.References
1. G‘ulomov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. - Toshkent: Fan, 1966. - 112- 115-betlar.
2. Mahmudov N. Til birliklarining semantik tabiati. - Toshkent: Fan, 2013. - 64-70- betlar.
3. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilida frazeologik birliklar. - Toshkent: Fan, 2002. - 97- 99-betlar.
4. Nurmonov A. O‘zbek tilshunosligi tarixi. - Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2002. - 190-191-betlar.
5. Ibragimov J. Y. O‘zbek tili mustaqil leksemalarining xususiy birikuvchilari va ularning modellari: filol. fan. dokt. (DSc) diss. - Qarshi: Qarshi davlat universiteti, 2023. - 18- 22; 41-46-betlar.
6. Madaminov A. Xususiy birikuvchi so‘z birikmalari va ularning nutqiy voqelanishi // Til va adabiyot. - 2025. - № 12. - 4-8-betlar.
7. Firth J. R. A synopsis of linguistic theory 1930–1955 // Palmer F. R. (ed.). Selected papers of J. R. Firth. - London: Longman, 1968. - 168-205-betlar.
8. Halliday M. A. K., Hasan R. Cohesion in English. - London: Longman, 1976. – pp.
9. Sinclair J. Corpus, concordance, collocation. - Oxford: Oxford University Press,
10. – pp. 109-115.
11. McKeown K., Radev D. Collocations // Mitkov R. (ed.). The Oxford handbook of computational linguistics. - Oxford: Oxford University Press, 1998. – pp. 3-6.
12. Cowie A. P. Phraseology: Theory, analysis, and applications. - Oxford: Oxford University Press, 1998. – pp. 215-218.
13. Poulsen S. Collocations as discourse phenomena. - Bern: Peter Lang, 2005. – pp.
14. Brezina V., Meyerhoff M. Corpus-based approaches to lexical patterning and variability // International Journal of Corpus Linguistics. - 2024. - Vol. 29, № 3. – pp. 350-